استان مرکزی و نگاهی به میراث فرهنگی و گردشگری

فراتر از تاریخ

 

استان مرکزی را سرزمین مفاخر و مشاهیر و استانی فراتر از تاریخ می نامند. استان مرکزی با مرکزیت شهر اراک در مرکز ایران و به عنوان پایتخت صنعتی ایران شناخته شده است. بر اساس آخرین تقسیمات کشوری این استان به ۱۲ شهرستان (اراک، آشتیان، ساوه، زرندیه، خمین، شازند، کمیجان، تفرش، خنداب، دلیجان، محلات و فراهان) تقسیم شده است و به لحاظ فرهنگی و مذهبی، زادگاه مفاخر و علمای بزرگ، شعرا، عرفا، سیاست مداران و بزرگان مذهب است. از جمله مشاهیر این استان می توان به امام خمینی (ره) بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران، آیت الله العظمی اراکی، پروفسور محمود حسابی، میرزا تقی خان امیرکبیر، ملااحمد نراقی، ادیب الممالک فراهانی، عباس اقبال آشتیانی، فخرالدین عراقی، قائم مقام فراهانی، آیت الله نورالدین حسینی، آیت الله محسن عراقی، میرزا حسن آشتیانی و … اشاره کرد. این استان مملو از جاذبه های طبیعی است. تالاب یا کویر «میقان» (واقع در دشت فراهان که در پاییز و اوایل زمستان زیستگاه پرندگان به ویژه پرندگان مهاجر است)، چشمه «چپقلی» اراک (به اعتقاد مردم آب این چشمه برای دفع سنگ کلیه موثر است)، دره «گردو» اراک، پیست اسکی «پاکل» (واقع در جنوب شهر شازند)، چشمه آبگرم معدنی محلات (مجموعه ای از چشمه های طبیعی آبگرم و معدنی دارای خواص مختلف طبی و درمانی)، پارک سرچشمه محلات، کوه «بوجه» (واقع در جنوب شهر خمین؛ مکانی است برای نمایش فرهنگ و آداب و رسوم فرهنگی با ریشه در تاریخ و فرهنگ این سرزمین)، غار «نخجیر» (در فاصله هشت کیلومتری شمال دلیجان و یکی از غارهای زیبای کشور)، روستا و چشمه دو خواهران (در شمال شرقی شهر آستانه و در دامنه کوه دو خواهران)، چشمه «بلاغ حک» (در شمال غربی شازند در دامنه جنوبی رشته کوه «راسوند»)، سراب و پارک عباس آباد (در شرق شهر شازند)، سراب «اسکان»، سراب «پنجعلی»، چشمه «عمارت»، منطقه حفاظت شده «هفتادقله» و دره زیبای «جاسب» از آن جمله هستند. امامزاده ۷۲ تن ساروق، امامزاده سیداسحق ساوه، مسجد و مدرسه علمیه سپهداری اراک، امامزادگان آستانه، بقعه پیرمراد اراک، بقعه آقا نورالدین اراکی، کلیسای «مسروپ» مقدس اراک، کلیسای «چناقچی» زرندیه و … نیز در زمره جاذبه های مذهبی استان مرکزی به حساب می آیند. تاکنون ۸۲۶ اثر تاریخی از استان مرکزی در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده که فقط ثبت ۷۳ اثر آن قبل از پیروزی انقلاب اسلامی انجام شده است. البته از میان آثاری که در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده اند نیز سه اثر در فهرست آثار جهانی به ثبت رسیده که دو اثر از این آثار بعد از انقلاب اسلامی در فهرست میراث جهانی ثبت شدند. تاکنون ۴۹۳ پرونده ثبتی تهیه شده که ۸۲ پرونده قبل از انقلاب اسلامی تهیه شده و مابقی بعد از انقلاب رقم خورده اند. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد ساماندهی ۲۷ محوطه باستانی در استان مرکزی بودیم و در این میان نورپردازی ۱۱ بنای تاریخی نیز بعد از انقلاب انجام شد.

 

موزه های استان

در حال حاضر شاهد ۱۴۰ مورد از ساماندهی وضعیت موزه ها هستیم که فقط ۲۳ مورد آن قبل از پیروزی انقلاب انجام شد. همچنین در این سال ها ۴۳۰ شی ء تاریخی مرمت شدند. از جمله موزه های استان مرکزی می توان به موزه چهارفصل اراک، موزه مفاخر اراک، موزه حسن پور (صنایع دستی)، موزه مردم شناسی خمین واقع در قلعه سالار محتشم خمین، موزه مردم شناسی آشتیان واقع در منزل وزیر دفتری، موزه مردم شناسی و کشاورزی ساروق، موزه فرهنگ و هنر تفرش، موزه مردم شناسی ساوه واقع در گنبد چهارسوق ساوه، موزه مردم شناسی و هنرهای معاصر واقع در تکیه «فرمهین»، موزه مردم شناسی کمیجان و موزه سنگ و گهر جهان بین اراک اشاره کرد. تاکنون بیش از ۱۲۰۰ مورد مرمت و ساماندهی بناهای مهم تاریخی در استان مرکزی انجام شده و شاهد ۷۱۰ مورد رفع خطر و مرمت اضطراری بوده ایم که البته ۱۱۸ مورد آن قبل از پیروزی انقلاب اسلامی بوده است.

 

جرائم میراثی

طی سال های گذشته ۶۰۸٫۳۶۳ بازدید از موزه های استان انجام شده است. همچنین با فعالیت میراث فرهنگی شاهد توقیف بیش از هزار شی ء تاریخی در استان مرکزی بوده ایم. بیش از ۸۰۰ نفر نیز در حوزه جرائم میراث فرهنگی دستگیر شده اند. در استان مرکزی بازار کشف اشیای تاریخی نیز داغ است؛ چنان که تاکنون ۳٫۶۴۳ شیء تاریخی کشف شده که ۶۰۷ مورد آن قبل از انقلاب بوده است. البته در این میان شاهد ۱۷۳ مورد حفاری غیرمجاز نیز بودیم که ۲۹ مورد آن قبل از پیروزی انقلاب اسلامی اتفاق افتاده است. البته بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و طی ۴۰ سال گذشته شاهد انهدام ۲۰۲ باند نیز بوده ایم.

 

صنایع دستی

استان مرکزی در شاخه های متعدد از جمله منبت، کنده کاری و قلمزنی روی چوب، معرق، مشبک، معرق، ساخت سازه های سنتی، خراطی، حجم سازی و پیکرتراشی فعال است و رشته های بومی آن نیز عبارتند از : قالی بافی، گلیم بافی، جاجیم بافی، مسگری، کنده کاری روی چوب، نگارگری، خوشنویسی، گچ بری سنتی، پیکرتراشی و … .

همچنین طی ۴۰ سال گذشته شاهد برگزاری ۳٫۲۸۵ دوره آموزشی کوتاه مدت و افتتاح ۹ بازارچه دائمی صنایع دستی بودیم. ۶۹ مورد از صنایع دستی استان نیز نشان ملی مرغوبیت کالا را دریافت کردند.

این استان در حوزه حمایت از تولید و صدور مجوزهای سه گانه صنایع دستی نیز فعال است؛ چنان که طی سال های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۷ برای ۱۸ کارگاه پروانه تولید صادر شده است. همچنین شاهد برپایی بیش از ۹۰۰ نمایشگاه و بازارچه موقت در سطح استان بوده ایم.

 

گردشگری

استان مرکزی به لحاظ جاذبه های گردشگری متعددی که دارد، ظرفیت لازم برای تبدیل شدن به مقصد گردشگری را داراست؛ در این میان ۱۶ هتل، چهار میهمان پذیر، ۵۰ خانه مسافر، ۴۲ واحد بین راهی و ۱۸ سفره خانه سنتی شرایط اقامت مسافران را  فراهم می کنند. بنابر آمار اعلام شده از سال ۱۳۹۲ تاکنون بیش از ۲۷ هزار گردشگر خارجی در هتل ها و میهمان پذیرهای استان مرکزی اقامت داشتند.

همچنین تاکنون ۳۲ پروانه بهره برداری از تاسیسات گردشگری صادر شده و ۵۵ دفتر خدمات مسافرتی نیز در استان مرکزی فعال هستند و نیز ۶۷ پروژه در حال ساخت دارد که می تواند ۴۵۸۲ شغل ایجاد کند.

 

 

خلاصه ای از گزارش عملکرد معاونت گردشگری استان مرکزی در چهار دهه اخیر

عنوان

پس از سال ۱۳۵۷ تاکنون

پیش از سال ۱۳۵۷

هتل

۱۶

۵

میهمان پذیر

۴

۴

خانه مسافر

۵۰

بین راهی

۴۲

۵

سفره خانه سنتی

۱۸

تعداد صدور پروانه

۳۲

۱۴

دفاتر خدمات مسافرتی

۵۵

جمع تعداد پروژه های راه اندازی و افتتاح شده

۱۰۴

۱۳

اقامتگاه بوم گردی

۵ واحد فعال

۳۹ واحد ثبت درخواست

 

 

 

خلاصه ای از گزارش عملکرد معاونت میراث فرهنگی استان مرکزی

عنوان

۱۳۹۲ ۱۳۹۳ ۱۳۹۴ ۱۳۹۵ ۱۳۹۶ ۱۳۹۷ مجموع اقدامات

قبل از سال ۱۳۵۷

مرمت و ساماندهی بناهای مهم تاریخی ۱۷ ۴۷ ۲۵ ۳۶ ۴۵ ۵۳ ۱۲۰۳

۱۸۹

کارشناسی اشیای تاریخی

۹۶۰ ۱۰۰۲ ۱۰۱۰ ۱۰۰۶ ۲۵۰۰ ۱۸۰۰ ۲۷۵۹۳

۴۵۹۹

قیمت گذاری اشیا

۵ ۵ ۱۰ ۲۰ ۱۲ ۳۵ ۲۹۰

۴۸

رفع خطر و مرمت اضطراری

۸ ۴۰ ۴۰ ۴۵ ۴۲ ۳۸ ۷۱۰

۱۱۸

بازدید فنی و کارشناسی طرح

۵ ۵ ۷ ۵ ۶ ۲۰ ۱۶۰

۲۷

برپایی همایش های علمی

۱ ۱ ۲ ۲ ۲ ۰ ۲۷

۵

مرمت اشیای تاریخی

۰ ۰ ۰ ۱۰ ۴۰ ۷۹ ۴۳۰

۷۲

تملک عرصه آثار تاریخی

۱ ۰ ۱ ۲ ۲ ۰ ۲۰

۳

ثبت آثار در فهرست میراث ملی

۱۰ ۲ ۴۲ ۲۴ ۳۶ ۲۱ ۸۲۶

۷۳

ثبت آثار در فهرست میراث جهانی

۰ ۰ ۱ ۰ ۰ ۰ ۳

۱

تهیه پرونده ثبتی

۱۵ ۱۶ ۱۴ ۲۶ ۴۵ ۳۲ ۴۹۳

۸۲

نورپردازی بناهای تاریخی

۱ ۰ ۰ ۱ ۱ ۱ ۱۳

۲

ساماندهی محوطه های باستانی

۱ ۱ ۲ ۳ ۲ ۱ ۳۳

۶

کاوش های نجات بخشی

۰ ۱ ۲ ۲ ۱ ۰ ۲۰

۳

شناسایی، پژوهش و بررسی کاوش باستان شناسی

۲ ۲ ۲ ۱۰ ۴ ۰ ۶۷

۱۱

بررسی و شناسایی آثار

۱۵۰ ۳۵۰ ۳۰۰ ۲۰۰ ۱۵۰ ۳۸۳۳

۶۳۹

حفاظت و ساماندهی اشیا

۵ ۱۰ ۳۰ ۳۵ ۵۵ ۱۵۰ ۹۵۰

۱۵۸

ساماندهی وضعیت موزه ها

۱ ۵ ۷ ۱۰ ۱۰ ۹ ۱۴۰

۲۳

بازدید از موزه های استان

۲۰۶۲۲ ۳۱۴۵۷ ### ۳۲۰۵۰ ۳۵۵۴۰ ۲۸۶۷۲ ۶۰۸۳۶۳

۱۰۱۳۹۴

اشیای توقیفی

۳۳ ۱۵ ۱۶ ۱۸ ۱۵۰ ۷۶ ۱۰۲۷

۱۷۱

تعداد قرارداد منعقده (مرمت و پژوهش)

۱۷ ۴۷ ۲۵ ۳۶ ۵۷ ۹۷ ۹۳۰

۱۵۵

آماده سازی و مرمت پایگاه های حفاظتی پژوهشی

۰ ۰ ۳ ۰ ۳ ۲ ۲۷

۵

اعطای تسهیلات مرمتی به بخش خصوصی

۳۰ ۳۰ ۶۰ ۱۰۰ ۱۰۰ ۰ ۱۰۶۷

۱۷۸

 

 

عملکرد معاونت صنایع دستی

در سال های اخیر استان مرکزی موفق به دریافت نشان ملی مرغوبیت ۴۳ اثر صنایع دستی شده است

عنوان

۱۳۹۲ ۱۳۹۳ ۱۳۹۴ ۱۳۹۵ ۱۳۹۶ ۱۳۹۷

مجموع اقدامات در ۴ دهه اخیر

برگزاری دوره آموزشی کوتاه مدت

۳۶۵ ۶۱۱ ۴۰۰ ۵۶۰ ۷۴۹ ۶۰۰

۳۲۸۵

دریافت نشان ملی مرغوبیت کالا

۹ ۳۱ ۱۴

۶۹

آموزش شاغلان صنایع دستی

۶۰ ۷۲

۲۲

توسعه کارگاه صنایع دستی روستایی

۲۰ ۱۵ ۱۰ ۲۱ ۲۲

۱۵

افتتاح بازارچه دائمی صنایع دستی

۲ ۱ ۳ ۳

۹

پروانه تولید کارگاهی

۳ ۶ ۱ ۲ ۲

۴

جواز تاسیس کارگاهی

۱ ۰ ۲ ۱ ۱

۰

پروانه تولید انفرادی

۶۴۲ ۴۰۴ ۵۵۹ ۴۶۰ ۷۷۶

۵۰۴

ایجاد اشتغال

۱۰۱۷ ۴۷۲ ۲۵۹ ۳۲۲ ۲۳۰

۶۰۰

سهم اشتغال بانوان

۷۶۳ ۲۴۱ ۱۸۳ ۲۰۳ ۱۶۱

۳۵۰

تعداد بیمه شدگان

۳۸۵ ۱۱۰

۱۷۰

برپایی نمایشگاه و بازارچه موقت در سطح استان

۶۸ ۴۸ ۵۲ ۶۲ ۶۵ ۴۵

۹۳۲

تسهیلات مشاغل خانگی

۶۰ ۶۵۷ ۵۴ ۶۲ ۷۸

۲۴۰

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دیدگاه‌های این نوشته


*

code