اشین؛ روستایی بدون تاسیسات و تکنولوژی

رویایی از گوهرسلطان تا ثبت جهانی

شادی کابیانی

 

شاید تصور وجود مکانی بدون امکانات اولیه در جهان امروز و در حوزه سفر و گردشگری بی‌معنا باشد؛ «اشین» نام روستایی است در دل کویر مرکزی ایران که حتی امکانات اولیه زندگی همانند برق و آب لوله‌کشی را ندارد، چه برسد به تکنولوژیهای امروزه، اما آسمانی صاف دارد با ستاره‌های براق و سکوتی که پژواک صدای خودت است.

روستای اشین یک روستای تاریخی است با یک قلعه ثبت‌شده منحصربه‌فرد در دوره ساسانی؛ این روستا در ۵۰کیلومتری شهرستان «انارک» در نائین اصفهان قرار دارد. این روستای تاریخی تا ۴۰ سال پیش خالی از سکنه شده بود، ولی تاریخ همیشه بازگوکننده رازهاست، اما راز روستای اشین چه بود و چه هست که بعد از گذشت سالها همچنان بر سر زبانهاست. می‌گویند این روستا در دوره‌ای که مردسالاری حرف نخست را در کشور می‌زده، کدخدایی داشته به نام «گوهرسلطان»؛ بانوی مدیر و مدبر که به خاطر جسارت و قدرتش هیچ یاغی و غارتگری نمی‌توانسته به روستا نزدیک شود.

اما در حدود یکصد سال پیش که گوهرسلطان از دنیا می‌رود، سایه غم و اندوه روستا را فرامی‌گیرد و دسته‌دسته جوانان روستا مهاجرت می‌کنند.

«آلفونس گابریل»، عکسی را حدود ۸۵ سال پیش از روستا می‌گیرد و آن سندی است بر هویت تاریخی «اشین». او در کتاب «عبور از صحاری ایران» نوشته است: «اشین، در صورت نزدیک‌شدن از طریق بیابان، تصویر اندوهگینی را به انسان عرضه می‌داشت. آن سرسبزی که از دور باعث شناخت واحه‌ها می‌شد، در اینجا وجود نداشت. نسل جوان، دهکده را ترک کرده بود. نوعی اصالت در رفتار این انسانها که نه شکوه می‌کردند، نه تکدی، وجود داشت. اشین در دوره‌های گذشته به خاطر حملات دزدان، سخت لطمه دیده بود و حتی سال گذشته عده‌ای از صحرانشینان منطقه ورامین، برای غارت مختصر چیزی که دهکده جهت عرضه داشت، به اینجا حمله کرده بودند. آن زمان که کاروانها در کنار چشمه آب شیرین و رفاه بی‌آلایش این آبادی، طراوت و تازگی می‌یافتند، سپری شده بود؛ زیرا اشین، در حال مرگ بود و دیری نمی‌گذشت که به آن گروه از آبادیهای ترک‌شده در قلب ایران می‌پیوست که حزن‌انگیز در خاطره‌ها باقی می‌مانند.»

معماری روستا و فرم ساختها و وجود گنبدهای زیرپوش خبر از حضور در دوره ساسانی می‌دهد. این روستا بر سر جاده ابریشم قرار داشت و آن را در شناسنامه و نقشه‌های جغرافیایی با «عین» می‌نویسند، ولی دکتر «محمد مهریار» در کتاب «فرهنگ نامها و آبادیهای کهن اصفهان» می‌گوید «عشین» با عین بی‌معناست و نشانگر محلی با این قدمت و سابقه تاریخی نیست و اشین با الف معنا پیدا می‌کند، به معنای جایی که همیشه آب روان دارد؛ همانند نامهای خواهرش («اشن»، «اوشن»، «اُشینه»، «اُشنیز» اردکان، «اشنیجه» در یزد و «اشینه» در اردستان) به معنای جایی است که آب روان دارد.

گویش مردم محلی هم ریشه در زبانهای اوستایی داشته و این مهر تاییدی است بر نام اشین که به معنی آبهای جاری بوده است.

حدود ۴۰ سالی می‌شود که روستا خالی از سکنه شده و آخرین آمار از روستا مربوط به سال ۱۳۴۵ است که روستا ۴۵ تن جمعیت داشته و سال ۱۳۵۵ هم شامل دو خانوار بوده که پیرمرد و پیرزنهایی بودند که دوست نداشتند روستا را ترک کنند.

اما اینکه چرا بعد از ۴۰ سال خالی از سکنه‌بودن این روستا دوباره بر سر زبانها افتاد را باید در ریشه‌های این روستا پیدا کرد؛ افسانه رویایی اشین نسل به نسل در حافظه‌ها ماندگار شد تا «مژگان باقری»، نواده برادر گوهرسلطان این وضع را تاب نیاورد و با شنیدن طرحهای گردشگری، ایجاد بومگردی را تنها راه نجات دانست.

قلعه و حمام تاریخی روستا در حال نابودی بود. پس به سراغ اداره میراث فرهنگی می‌رود و تقاضای کمک می‌کند، اما مسئولان میراث فرهنگی می‌گویند چون این آثار ثبت تاریخی نشده‌اند، نمی‌توانند هزینه و از آن محافظت کنند.

او دست از تلاش نمی‌کشد، خود آستینها را بالا می‌زند، پرونده را تکمیل می‌کند و سرانجام در سال ۱۳۹۳ قلعه روستا را به ثبت ملی می‌رساند.

ساخت‌وساز و مرمت از سال ۱۳۹۰ شروع شد. در طرح اولیه‌اش مرمت پنج اتاق را انجام می‌دهد که بسیار پرهزینه و زمانبر بوده است؛ به‌دلیل دور بودن از شهر و عدم آشنایی.

از مهر ۱۳۹۳ با پذیرایی میهمان در اشین فعالیتش به بهره‌برداری می‌رسد و همزمان مرمت دیگر خانه‌های روستا را هم انجام می‌دهد تا جایی که بیش از ۱۲ هزار خشت گلی برای اشین زده شده و تعداد اتاقها به هفت اتاق رسیده است.

خانه‌های اشین به سبب حفظ هویت گذشته خود به هر صورت تک‌اتاق هستند و جایی برای خواب و استراحت است. آشپزخانه و سرویس بهداشتی نیز خارج از اتاقها و به‌صورت مشاع استفاده می‌شود.

این روستا تاسیسات و تکنولوژی و برق ندارد و «باقری» چون می‌خواهد هویت را با همین ارزشها حفظ و معرفی کند، در تکمیل طرح مرمت خود نمی‌خواهد این روستا را به تاسیسات و تجهیزات امروزی مجهز کند تا مامنی برای مخاطبانی باشد که به‌دنبال سکوت و آرامش هستند؛ تجربه‌ای که کمتر جایی می‌توان آن را پیدا کرد.

ظرفیت روستا بعد از تکمیل مرمت هم ۲۵ تا ۳۰ تن خواهد بود؛ به‌دلیل حفاظت از روستا، چراکه روستا معماری کویری و خشتی دارد و از آن گذشته به مفاهیم اصلی توسعه پایدار رسیده است.

در حال حاضر اقامت در بومگردیهای روستای اشین با صبحانه، ناهار و شام ۱۶۷ هزار تومان است.

باقری که هزینه مرمت این روستا را نتیجه از جان گذشتن خود و خانواده‌اش عنوان می‌کند، از آن گله‌مند نیست، چون عشق او خانواده‌اش را به این ورطه کشانده است، اما او از رفتار و عملکرد مدیران میراث فرهنگی و شهرداری نائین که ایجاد مانع می‌کند گله‌مند است.

او می‌گوید: «روستا به‌دلیل ساختارش پتانسیل جهانی‌شدن را دارد، ولی به یکباره هر کسی که وارد روستا بشود، می‌تواند با مجوز، شروع به ساخت‌وساز با آجر و سیمان و بلوک کند. هرچند با تلاش و فشارهای زیاد مانع از آن شده‌ایم، ولی این انرژیها باید صرف رشد محیط شود، نه صرف برطرف‌کردن موانع.»

اداره میراث فرهنگی شهرستان باید کمی آثار تاریخی و میراث فرهنگی را جدی‌تر بگیرد و وقتی شخصی کاری انجام می‌دهد، مانع تراشی نکند.

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

دیدگاه‌های این نوشته


*

code