با «دره شهر» به نغمه‌های باستانی «سیمره» گوش جان بسپارید

تاریخ کهن ایلام

مریم اطیابی

 

اگر همراه کرانه خروشان رودخانه «سِیمَره» در دامنه‌های کبیرکوه شوید، نغمه‌های لالایی سازه‌های سنگی بنا شده بر دامنه کوه‌ها و دشت‌ها را می‌شنوید، به ویژه اگر مقصد «دره شهر» باشد. شهری واقع در شرق استان ایلام و یکی از بزرگترین ژئوپارک‌های طبیعی دنیا که در ۲۴۲کیلومتری جنوب غرب شهر ایلام قرار دارد و دو ساعت و ربع زمان می برد تا با گذر از مسیربهشت گونه از ایلام به دره شهر رسید. این شهر از شرق به استان لرستان می‌رسد تا آن جا که فاصله خرم آباد تا دره شهر ۱۶۷ کیلومتر است و پس از طی مسافتی حدود دو ساعت و نیم می‌توان از مرکز استان لرستان به این شهر زیبای استان ایلام رسید. فاصله دره شهر در استان ایلام تا کرمانشاه حدود ۲۶۳ کیلومتر است که این مسیر تقریبا سه ساعت و ۳۸ دقیقه طول می کشد. در قسمت ورودی مسیر شمالی جاده‌ی کرمانشاه به ایلام، منطقه‌ای طبیعی و بسیار زیبا وجود دارد که از آن به «تنگ ارغوان» یاد می‌شود. این جاذبه‌ گردشگری در سه کیلومتری شمال شرقی شهر ایلام و در مسیر رودخانه‌ای که مملو از گل‌ها و درختانی به رنگ ارغوان است، قرار گرفته و شاید به همین دلیل آن را تنگ ارغوان می‌نامند. اگر اهل سفر بلند مدت هستید از هرجای ایران می‌توانید راهی سه مرکز استان لرستان و کرمانشاه و ایلام شوید و سپس با سواری و اتوبوس خود را به دره شهر برسانید. اگر هم دوست دارید زودتر به مقصد برسید ابتدا با هواپیما به ایلام بروید سپس راهی دره شهر شوید.

نگران اقامت در این شهر نباشید چرا که هتل «ماداکتو» و مسافرخانه های این شهر قیمت نسبتا مناسبی دارد و در نهایت یک شب اقامت در اتاقی چهار تخته کمتر از ۱۵۰ هزار تومان برای شما هزینه دارد. اهل اقامت در روستا هم باشید، چهاراقامتگاه بومی در روستاهای «هاشم آباد»، «شیخ مَکان» و« بُن باباجان» میزبان شما خواهد بود.

همچنین دره‌ای باریک با دیواره‌هایی قائم و پرشیب و رودی روان در کف در ۵۰ کیلومتری دره شهر که  درختان «بلوط» به همراه گل‌های بابونه، رازیانه و شقایق، همراه با نغمه سرایی آب و پرندگان زینت بخش این تنگ است و به طبیعت ایلام تا شهرستان «بدره» رنگ و بویی وصف نشدنی بخشیده است. اینجا «تنگ رازیانه» است.

از بدره که می‌گذریم در ۸ کیلومتری شمال غرب دره شهر، در روستای «هاشم آباد» قلعه‌ای استوار برجای مانده از طوفان حوادث تاریخی با در و پنجره‌های چوبی و ۳۵ اتاق دورتا دور حیاط و باغچه گردشگران را به خود فرا می‌خواند. سنگ نوشته نصب شده بر در ورودی چنین حکایت می‌کند که این قلعه به دستور «میرغلام هاشمی» حاکم وقت روستا در سال ۱۳۰۳؛ اوایل حکومت پهلوی اول ساخته شده است.

در مسیر دیدن سد «سیمره» روی رودخانه سیمره در ۴۰ کیلومتری شمال غربی دره شهر را از دست ندهید. هرچند روستاهای باستانی و آثار تاریخی زیادی با آن به قعر آب رفته است اما مناظر زیبای اطراف سد همچنان این فرصت را پدید می آورد که لحظات خوشی را برایتان رقم بزند.

 

در طول مسیر به این موضوع هم فکر کنید که فقط تهران «دربند» ندارد. پیش از رسیدن به دره شهر، آبشار و منطقه تفریحی، گردشگری دربند در فاصله ۳۸ کیلومتری غرب دره شهر را فراموش نکنید. مسیر فرعی چهار کیلومتری دسترسی به آن از جاده دره شهر به ایلام و از نزدیکی شهرستان بدره جدا می‌شود. در دو طرف تنگه و در دامنه‌های کوه، آثار تاریخی و بقایای یک شهر بسیار قدیمی و بزرگ نمایان است.

به دره شهر که رسیدید، محوطه تاریخی شهر «سیمره» چشم انتظار شماست. هر چند برخی معتقدند شهر باستانی و عیلامی «ماداکتو» در این محدوده قرار داشته اما شواهد باستان‌شناسی تاکنون عقبه شهر را تا دوره ساسانی دنبال کرده است.شواهد باستان‌شناسی نشان از آن دارد که این پایتخت تابستانی پادشاهان ساسانی در دوره اسلامی پیش از وقوع زلزله مشهور این منطقه به دلایل نامعلومی خالی از سکنه شده است.بیش از ۳۰۰ شی مانند ابزارهای جنگی، سفال‌های ساده و لعابدار، پیکرک‌های مفرغی، مهره‌های استوانه‌ای نقره‌ای، طلایی، گچ بری‌های بزرگ و سنگ قبر در موزه دره شهر کنار این سایت باستانی قرار دارد که دیدنش برای علاقه‌مندان خالی از لطف نیست.

۶ کیلومتر که از دره شهر به سمت جنوب شرقی حرکت کنید روستایی «شیخ مکان» پیشنهاد خوبی برای گشت و گذار بعدی شماست. گله‌های دام، خانه‌های روستایی سنگچین، خنده‌های کودکان، رود روان، گندم‌زارهای رقصان زیر نور خورشید تنها گزینه‌های پیش رو نیستند. رود را که به سمت بالای روستا دنبال کنید در غرب دره و در دل کوه دژی ساسانی ساخته شده از قلوه سنگ و گچ دیده می‌شود.بقایای یک آسیاب آبی هم که بنا به گفته باستان شناسان مربوط به اوایل دوره اسلامی است پایین دژ در آن طرف دره و کنار آب روان جزء دیدنی‌های این دره است.

پیاده از دره به سوی روستا روانه شوید از هر سوی روستا که نگاه کنید باروهای قلعه «پور اشرف» شما را به سوی خود فرا می‌خواند. این قلعه‌ سه طبقه با سیاهچال، انبار نگهداری غلات، پله‌های متعدد، حمام، آشپزخانه و اصطبل بر اساس سنگ نوشته ورودی در سال ۱۳۳۵هجری قمری در دوره حکومت احمد شاه قاجار به دستور«میر سید محمد خان پور اشرف» ملقب به «اشرف العشایر» از قلوه سنگ، خاک و گچ ساخته شده و کاربری نظامی – مسکونی داشته است. روستای شیخ مکان دو اقامتگاه بوم گردی دارد.

کمی پس از روستای شیخ مکان، حدود ۱۲ کیلومتری شرق دره‌شهر و در مسیر «پلدختر»، در میان تنگه‌ای شگفت‌انگیز از کوه‌های کبیرکوه، شکارگاهی ییلاقی و مخفیگاه یکی از سرداران مشهور دوره ساسانی ، «بهرام چوبین» با حوضچه‌های سنگی آب، بنای شاه نشین، چهار انبار، و برج باروی جنوبی و شمالی جلوه خاصی به دامان این کوه داده است. صدای خنده و شادی مردم از تنگه به گوش می‌ر‌سد.

البته اگر می‌خواهید طلوع زیبای خورشید را از پشت کوه‌های سر به فلک کشیده کبیرکوه ببینید، از آواز پرندگان و نی چوپانان لذت ببرید و با رقص گندم‌زارها در نسیم صبحگاهی همپای سیمره راهی پل «گاومیشان» شوید؛ با نور طلایی خورشید راهی پل  ساسانی ساخته شده از سنگ و ملات گاومیشان شوید ازتنگه راهی روستای «بُن باباجان» شوید. در این روستا اقامتگاه بومگردی «مژگان مقصودی» خاطره خوشی را برایتان ثبت می‌کند. اگر دوست دارید شام یا نهار هم مهمان آنها باشید زودتر خبر بدهید. هرچند اداره میراث نرخ ۳۰ تا ۴۵ هزارتومان را مصوب کرده اما اقامت شبانه در این خانه و خوردن صبحانه محلی برای شما تنها ۲۵ هزار تومان هزینه دارد.

چی بخوریم؟

یادتان باشد «جگروز»، «کوفته سیرابی»، «مکَش»، «کپه»، «گوجه پلو»، «ترخینه»، «خورشت تره کوهی»، «قله ماسوا»، «شله امیری» و «جوجوش» از غذاهای مخصوص استان ایلام است.

چی بخریم؟

روسری مخصوص زنان ایلامی، گلیم و جاجیم، نمد، گیوه، روغن حیوانی “دان” ایلامی (که به روغن کرمانشاهی معروف است) و کره محلی، عسل کوهی، کشک، ترخینه، کنجد، گردو و میشخاص، سقز محلی (صمغ درخت بنهه)، شیرینی بژی بر ساق و شیرینی کله کنجی از سوغاتی های این دیارند.

دیدگاه‌های این نوشته


*

code