بوشهر؛ بندر تاریخی ایران با طبیعت بکر

هنرهایی که صادر می شود

استان بوشهر در جنوب ایران قرار دارد و با مساحتی حدود ۲۷.۶۵۳ کیلومتر مربع، به‌صورت نوار باریکی بین خلیج‌فارس و کوهپایه‌های زاگرس قرار گرفته و دارای پیشینه‌ تاریخی، فرهنگی، ادبی و هنری درخشانی است. هنرمندان این استان با توجه به شرایط خاص اقلیمی و استفاده از مواد اولیه موجود در منطقه مانند: خاک‌رس، پشم دام‏های اهلی، برگ نخل و صدف‏‌های دریایی به تولید انواع صنایع دستی؛ اعم از گلیم، گبه، عبا، سفال، صنایع ‌دستی‌ دریایی و کالاهای حصیری پرداخته‌اند. گلیم، گبه و عبا شاخص‌ترین صنایع ‌دستی استان بوشهر است که علاوه بر فروش در بازارهای داخلی، بخشی از بازار بین‌المللی را نیز به خود اختصاص داده است.

سرمایه‌گذاری در صنایع دستی
صنایع دستی به‌عنوان یک هنر ـ صنعت که ریشه در آداب، رسوم و سنت‌های مردم ایران دارد، همواره منبع کار و درآمد بوده و از نظر اقتصادی جایگاه بسیار مناسبی دارد.
صنایع دستی به‌دلیل فراوانی مواد اولیه و ارزانی و دسترسی آسان به آن، عدم نیاز به سرمایه‌گذاری بالا، نداشتن آلایندگی زیست‌محیطی و ارزش افزوده بالا بهترین گزینه در جهت رفع بیکاری و ایجاد اشتغال است.
استان بوشهر نیز دارای پتانسیل‌های بسیار عالی در جهت سرمایه‌گذاری صنایع دستی بومی است و توانسته طی ۴۰ سال گذشته در این حوزه‌ها فعال عمل کند و در بازارهای داخلی و خارجی بدرخشد.

گلیم‌بافی
گلیم زیراندازی است که در مناطق روستایی بافته می‌شود و در بافت آن از الیاف رنگ‌شده به شیوه رنگرزی گیاهی استفاده می‌کنند. ثبات رنگ در گلیم استان بوشهر یکی از نکات قابل توجه آن است. نقش‌های بافته‌شده روی گلیم به‌‌صورت هندسی بوده و مهم‌ترین آنها عبارتند از: حوض، دانه‌بیگی، آئینه‌گل، ‌خراسانی، آقاجاری، تهرانی و چنگ. مراکز مهم بافت گلیم در استان بوشهر شهرستان‌های دشتستان، دشتی و جم است.

عبابافی
عبا یکی از محصولات منحصربه‌‌فرد نساجی سنتی در استان بوشهر است که برای بافت آن از پشم خودرنگ شتر در رنگ‌های سیاه، قهوه‏ای تیره، حنایی و سفید استفاده می‏شود. ریسندگی نخ عبا توسط زنان و در روستاهای شهرستان‌های تنگستان، دشتی و دیر انجام گرفته و مرحله بافت آن توسط مردان در کارگاه‌های خانگی روستای «کردوان» از توابع شهرستان دشتی انجام می‌گیرد. گفتنی است عبابافی در فهرست آثار میراث معنوی کشور به ثبت رسیده است.

صنایع دستی دریایی
صنایع دستی دریایی از رشته‌های بومی استان بوشهر بوده و با توجه به سواحل طولانی که در اکثر شهرستان‌های استان بوشهر وجود دارد، این هنر دستی در این منطقه شکل گرفته است. در این رشته از صدف برای تزئین قاب آینه، ساخت زیورآلات، مجسمه‌های تزئینی و تابلوهای تزئینی استفاده می‌شود. شهرستان‌های تنگستان، بوشهر، دیر، کنگان، دیلم و گناوه از مراکز مهم تولید صنایع‌ دستی‌ دریایی استان بوشهر هستند.

حصیربافی
حصیربافی عبارت است‌ از بافت رشته‌های حاصل از الیاف گیاهی به کمک دست و ابزار ساده دستی که قدمتی چند هزار ساله دارد. وجود نخلستان‌های بی‌شمار در استان بوشهر امکان دسترسی به مواد اولیه را برای هنرمندان و صنعتگران حصیرباف فراهم کرده است. محصولات حصیری تولیدشده در استان بوشهر عبارتند از: تک، جارو، تویزه، زیرداغی، بادبزن و زنبیل و از مراکز مهم تولید حصیر در استان بوشهر می‌توان به شهرستان‌های گناوه، ‌دشتی، دشتستان ،دیلم و جم اشاره کرد.

گره‌چینی
گره‌چینی هنری است که در آن قطعات برش‌خورده چوب و شیشه‌های رنگی در اشکال مختلف هندسی به‌طور هماهنگ در یک قالب مشخص و تکرارشونده در کنار هم قرار می‌گیرند. در گذشته وجود تجار، بازرگانان و عمارت‌های بزرگ در بندر بوشهر تاثیر بسزایی در رونق هنرهای سنتی وابسته به معماری از جمله گره‌چینی داشته است. به‌دلیل رطوبت بالا و وجود موریانه در استان بوشهر از چوب ساج برای ساخت گره استفاده می‌شود.

سازسازی (دمام و نی‌انبان)
دمام سازی کوبه‌ای است که در اکثر مناطق بوشهر و در مراسم سوگواری نواخته می‌شود. بدنه دمام‌های قدیمی به‌صورت یک‌تکه، از تنه درخت ساخته می‌شد، ولی در حال حاضر بدنه آن را به‌صورت ترکه‌ای می‌سازند. پس از ساخت بدنه، دو طرف آن را پوست (اغلب پوست گوسفند یا بز) می‌کشند.
نی‌انبان، سازی بادی است که از دو قسمت نی و مخزن هوا (انبان) تشکیل شده است. برای ساخت مخزن هوا معمولا از پوست بز یا آهو استفاده می‌شود. تعداد نی‌ها در نی‌انبان دو عدد است و هر دو هم‌اندازه و هم‌قطر هستند. مرکز این سازها بوشهر است و روش ساخت دمام و نی‌انبان در فهرست آثار میراث معنوی به ثبت رسیده است.

خوس‌دوزی
خوس‌دوزی یکی از رشته‌های بومی منطقه جنوب استان به‌شمار می‌رود که مرکز فعالیت این رشته شهرستان عسلویه است. خوس‌دوزی یکی از انواع سوزن‌دوزی‌ است. از این هنر بیشتر برای تزئین شال‌های توری استفاده می‌شود. نقوش مورد استفاده در خوس‌دوزی زیرمجموعه نقوش هندسی است. نخی که در خوس‌دوزی مورد استفاده قرار می‌گیرد، در گذشته از طلا و نقره اصل بوده و در حال حاضر از خوس طلایی و نقره‌ای مصنوعی استفاده می‌شود. در این سوزن‌دوزی با توجه به ساده‌بودن طرح‌ها، احتیاجی به طراحی و نقش‌اندازی روی پارچه نیست، بلکه هنرمند با سلیقه و ذوق خود شروع به سوزن‌دوزی می‌کند. در این نوع سوزن‌دوزی پشت و روی پارچه معمولا یکنواخت بوده و از تلالوی خاصی برخوردار است.

پلاس‌بافی
پلاس نوعی گلیم پشمی است که از دیرباز به‌عنوان زیرانداز مناسب جهت محافظت از رطوبت، سرما و گرمای زمین به کار می‌رود و به این لحاظ برای مفروش‌کردن زمین‌های گرم و مرطوب مورد استفاده قرار می‌گیرد. در پلاس زمینه کار اغلب از خطوط افقی و رنگارنگ تشکیل می‌شود. این نوع بافت در بین عشایری که در شهرستان جم یکجانشین شده‌اند، بافته می‌شود.

رندبافی
رندبافی یکی از انواع بافته‌های داری است که با نام‌های سرانداز یا گلیم سوزنی نیز نامیده می‌شود و در واقع نوعی فرش بدون پرز است که با درگیری تاروپود به یکدیگر ایجاد می‌شود. این محصول در شهرستان جم بافته می‌شود.

 

شیشه‌درمه‌بافی
شیشه‌درمه‌بافی، بافتی تخت‌باف از نوع پودکشی و ترکیبی از دو رنگ تیره و روشن است. بر خلاف گلیم که طرح و نقش آن با استفاده از پودهای رنگی است، این شیوه بافت از نوع تارنماست و استفاده از هر رنگی به‌عنوان پود تاثیری در رنگ ظاهر دست‌بافته ندارد. این محصول در بین عشایر منطقه دشتستان بافته می‌شود.
با توجه به توسعه صنایع دستی در بوشهر، فعالیت‌هایی از جمله ایجاد بازارچه صنایع دستی و ایجاد کارگاه‌های تولیدی نیز طی چندین سال گذشته انجام شده است.
استان بوشهر با توجه به اقلیم و جغرافیای خاصی که دارد، دارای ۱۰ رشته بومی صنایع دستی و بیش از ۱۵ رشته غیربومی در زمینه صنایع دستی است که فرصت‌های شغلی فراوانی را برای ساکنان این منطقه به‌ وجود آورده است.
امروزه بازارچه‌های دائمی صنایع دستی نقش موثری در معرفی و فروش مستقیم صنایع دستی به‌عنوان یک محصول فرهنگی به علاقه‌مندان و تبادل تجربیات صنعتگران بر اساس سلیقه بازار داشته و از سوی دیگر ارتقای کمی و کیفی محصولات و نیز اشتغال‌زایی پایدار در حوزه‌های صنایع دستی و سنتی را موجب می‌شود. به همین منظور با توجه به اینکه تاکنون بازارچه‌های صنایع دستی در استان به‌صورت موقت بوده، استان پتانسیل بازارچه‌های دائمی را داراست.
سه بازاچه دائمی در شمال، مرکز و جنوب استان نیز قابلیت سرمایه‌گذاری را دارند. بازارچه صنایع دستی می‌تواند به‌صورت کاربری تجاری و با ۳۰ غرفه جهت عرضه محصولات صنایع دستی بومی و غیربومی باشد.

 

ایجاد کارگاه‌های تولیدی
رشته‌های بومی استان با توجه به مواد اولیه موجود در منطقه، قابلیت ایجاد کارگاه‌های تولیدی را به‌صورت گروهی دارند. گفتنی است رشته حصیربافی یکی از رشته‌های بسیار پرطرفدار استان است.
۱٫ایجاد کارگاه‌های حصیربافی در دشتستان، بوشهر و گناوه جزء فرصت‌های سرمایه‌گذاری این منطقه است. دلیل انتخاب این شهرها وجود نخلستان‌های این منطقه است.
۲٫ایجاد کارگاه‌های صنایع دستی دریایی در شهرهای بوشهر، گناوه، دیر، تنگستان و کنگان با توجه به سواحل بی‌نظیری که در این مناطق وجود دارد.
۳٫ایجاد کارگاه‌های گلیم‌بافی در دشتستان و جم با توجه به حضور عشایری که در این منطقه ساکن شده‌اند.
۴٫ایجاد کارگاه‌های خوس‌دوزی در منطقه جنوب استان با توجه به اینکه این هنر در آداب و فرهنگ این منطقه ریشه دارد.
۵٫ایجاد کارگاه‌های ساخت لنج تزئینی در سراسر استان با توجه به اینکه صنعتگران فعال در این رشته و رشته چوب در سراسر استان حضور دارند.

 

گردشگری
البته با توجه به جغرافیای بوشهر نمی‌توان از جاذبه‌ها و روستاهای گردشگری آن چشم‌پوشی کرد؛ چنان که طی چهار دهه گذشته شاهد رشد و توسعه گردشگری در این استان بودیم.
از جمله اهداف گردشگری استان می‌توان به روستای «رودفاریاب»، روستای «شول»، روستای «هاله»، روستای «احشام قاعدها»، روستای «حصار دیلم» و … اشاره کرد.
اگر بخواهیم معرفی از چند روستای بوشهر داشته باشیم، می‌توان گفت؛ روستای هاله (خلیج نای‌بند) از توابع بخش عسلویه شهرستان کنگان است که آب‌وهوایی گرم و مرطوب دارد. آب‌وهوای روستای هاله در زمستان و بهار مطبوع و در تابستان گرم و شرجی است. مردم روستای هاله به زبان‌های فارسی و عربی سخن می‌گویند و اهل تسنن هستند. روستای هاله در کرانه خلیج‌فارس استقرار یافته و بافت مسکونی متمرکزی دارد. خانه‌های روستای هاله، از معماری زیبای سواحل جنوبی کشور تاثیر پذیرفته و بسیار جالب توجه است. در ساخت واحدهای مسکونی از مصالح خشت، گل، آجر، چوب و مانند اینها استفاده شده است. سقف خانه‌ها مسطح است و با تیرک‌های چوبی و اندود کاهگل پوشیده شده است. در ساخت واحدهای جدید از مصالح نوین نیز استفاده می‌شود. کوچه‌های روستا نیز عموما پهن و دارای دسترسی مناسب است.
روستای رودفاریاب نیز در منطقه کوهستانی قرار دارد و آب‌وهوایی گرم دارد. آب آن از چاه تامین می‌شود و محصولش غلات و خرما و مرکبات و میوه است. شغل اهالی آن نیز زراعت و باغبانی و دامداری و صنایع دستی از قبیل گلیم و قالیبافی است.
این روستا دارای یک مرکز بهداشتی، یک کتابخانه، دو مدرسه ابتدایی، دو مدرسه راهنمایی و دو دبیرستان است. روستای رودفاریاب به‌علت داشتن آبشار زیبا و باغ‌های انبوه و نماهای خاص خود یکی از قطب‌های گردشگری است.

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

دیدگاه‌های این نوشته


*

code