تنوع فرهنگی ایران و صلح جهانی

آیینها نشانه پیوند انسانها

مستانه رحیمی

 

انتقال سریع اطلاعات و دنیای رسانه‌ای فرهنگها را در معرض تاثیر قرار داده و تنها، فرهنگی می‌تواند تداوم یابد که پاسخگوی نیازهای مادی و روحی افراد جامعه باشد؛ در این راستا، ایران با برخورداری از فرهنگ و تمدن چندهزارساله، پیوسته از توالی زمانی در امر فرهنگی و هویتی خود؛ برخوردار بوده و اصالت ایرانی‌بودن آن از بین نرفته است. یکی از ظرفیتهای فرهنگ ایرانی برخورداری از آیین‌ها و سنتها، رسوم، اسطوره‌ها، نمادها و سمبلهای متعدد و متنوع است.

جهانی‌شدن به‌مثابه روندی فراگیر تمامی ابعاد زندگی فردی و گروهی بشر را در گستره فرهنگ، هویت، سیاست، اقتصاد و… متاثر ساخته که این خود بر پیچیدگی و ابهامات این مساله افزوده است.

از جمله شاخصهای همگونی فرهنگی می‌توان به مصداقهای میراث فرهنگی ناملموس اشاره کرد؛ همگونی‌هایی که فراتر از مرزهای سیاسی و اختلافهای دینی یا مذهبی، در راستای برقراری صلح و دوستی نقش موثری ایفا می‌کنند.

«شبان میرشکرایی»، مردمشناس، حوزه فرهنگ ایرانی را یکی از بارزترین نمونه‌ها برای تاثیر همگونی‌های فرهنگی در برقراری صلح و دوستی میان مردمان هم‌فرهنگ میداند که دستخوش اختلافهای سیاسی یا مذهبی شده‌اند و میگوید: «پرداختن به مشترکات فرهنگی می‌تواند تاثیر قابل توجهی بر بازشناسی و تحکیم پیوندهای دیرین میان آنها داشته باشد.»

 

میهمان‌نوازی، دوستی و مودت از نوع ایرانی

وقتی از تنوع فرهنگی سخن به میان می‌آید، قطعا میهمان‌نوازی ایرانی جایگاه خاصی در تمام فرهنگهای نهفته در ایران فرهنگی دارد. میهمان‌نوازی، رسمی پسندیده است که توسط دین اسلام نیز مورد تایید و توجه قرار گرفته است. ایرانیها برای میهمان خود همیشه بهترین خوراکیها را تهیه می‌کنند و حتی برخی مواقع پیوند دوستی و مودتی که پس از گستردن سفره بین میهمان و میزبان به وجود می‌آید، چندین نسل باقی می‌ماند و برخی با صفت «سفره‌داری» زبانزد خاص و عام می‌شوند.

 

آیین و صلح

صلح به معنی این است که ما زیر سایه همدیگر باشیم؛ زیرا صلح با مودت، مهربانی، شناخت و فهم نسبت به همدیگر اتفاق می‌افتد.

«بهروز عمرانی»؛ سرپرست پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری با اشاره به جایگاه و اهمیت آیین‌های ایرانی با توجه به قدمت کشور ایران، میگوید: «آیینهای ایرانی پنجره آشنایی و دروازه‌ای به سمت دوستی در سرزمینی واحد هستند که می‌توان در آنها نزدیکی و بالاتر از همزبانی، همدلی را پیدا کرد. از این رو آیین؛ مظهر مدارا، تنوع فرهنگی و وحدت ملی است.»

او در توضیح این مطلب که آیین‌های ایرانی چگونه مفهوم صلح را بازنمایی می‌کنند، ادامه میدهد: «نگاهی گذرا به آیینهای ایرانی همچون نوروز و یلدا نشان میدهد که آیینهای یادشده مبتنی بر گفتمان صلح هستند. اگر کسی بخواهد رابطه فرهنگ ایرانی را با صلح مورد بررسی قرار دهد؛ قطعا آیینها یکی از عناصر کلیدی هستند که به او کمک خواهد کرد تا عمق رابطه را دریابد.»

 

فرهنگ ایرانی و صلح

آیین فراتر از هر عنصر دیگری، دوره‌های گوناگون تاریخی این سرزمین کهن را به هم پیوند داده و انسان ایرانی در پهنه زیست‌آیین خود؛ تجربه مدارا، صلح، دوستی و همبستگی را با وجود همه دشواری‌ها و درشتی‌های تاریخ حفظ کرده است.

«علیرضا حسن‌زاده»؛ رئیس پژوهشکده مردمشناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری نیز با اشاره به اشعار شاعران پارسی‌زبان میگوید: «این تنها حافظ، مولانا، فردوسی، عطار و خیام بزرگ نیستند که به زبان شعر به جهانیان و ایرانیان صلح، مدارا و وحدت انسانی و پرهیز از جنگ و خشونت را در همزیستی با هم آموخته‌اند، بلکه آیینهای ایرانی هم به ما و جهانیان صلح، وحدت، مدارا و تنوع فرهنگی را می‌آموزند.»

او ادامه میدهد: «آیین، بستر نوزایی فرهنگی و هویتی ایرانیان و همبستگی ملی و تنوع فرهنگی است و صدای همه تاریخ با وجود تنوع و تکثر آن است. فرهنگ هیچ دوره‌ای در آن انکار نمی‌شود. آیین به ما می‌آموزد که چگونه می‌توان تنوع فرهنگی را منبع غنای فرهنگی ساخت و به همبستگی، معنایی شگرف، ژرف و زیبا بخشید. تنوع فرهنگی و همبستگی ملی، مدارا و دوستی تجربه‌ای زنده، تجربه‌ای زندگی‌شده و عنصری مهم از زیست‌آیین ایرانیان طی تاریخ بوده‌اند.»

رئیس پژوهشکده مردمشناسی یادآور میشود: «جهانیان می‌توانند در جهانی آکنده از خشونت، جدال و جنگ با استفاده از آیینهای ایرانی، صلح، دوستی، مدارا، عشق و وحدت در عین کثرت را بیاموزند. نوروز، یلدا و سایر آیین‌های ایرانی به ما درس دوستی، صلح، و با هم بودن می‌دهند.»

«پدرام سروش‌پور»؛ پژوهشگر حوزه مردمشناسی با تاکید بر آنکه هر ملتی به آیینهای دینی و فرهنگی خود زنده است، اضافه میکند: «نباید فراموش کرد که آیینها از یک سو بر پایه فلسفه‌ها و باورهای دینی شکل گرفته‌اند و از سوی دیگر تجربه‌های یک ملت را در به کار بردن این مفاهیم در زندگی و جامعه دارا هستند. در این میان، جشنهای ملی همچون «مهرگان»، «سده»، «تیرگان» و همچنین بسیاری از آیینهای قومی که در روستاها، عشایر و شهرهای کوچک رواج داشته، یکی از ظرفیتهای مهم در نهادینه‌شدن همزیستی و صلح و آرامش در جامعه است.»

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

دیدگاه‌های این نوشته


*

code