دیدار با اسکلت های اشکانی

پایتخت گردشگری آسیا با طعم شیره سامن

حسین زندی

 

اگر نوروز ۱۳۹۷ برنامه سفر دارید پیشنهاد می‌کنیم تلاش کنید استان همدان را در این برنامه بگنجانید. به ویژه اگر از استان تهران بخواهید سفرتان را آغازکنید یا ادامه دهید، می‌توانید از اتوبان ساوه در کمتر از سه ساعت با همدان برسید. همدان را در سال ۲۰۱۸میلادی پایتخت گردشگری آسیا نامیده‌اند؛ به همین دلیل برنامه‌های گوناگون و جذابی در طول سال؛ به ویژه در طول تعطیلات نوروز در این استان برگزار می‌شود. اما در اینجا پیشنهاد ویژه‌ای داریم که می‌تواند خاطره فراموش نشدنی و خاصی برای شما خلق کند.

گام برداشتن با چندهزارسالگان

اگر به گردشگری هیجانی یا تاریخی علاقمند هستید این سفر را از دست ندهید. می‌خواهیم شما را به شهر زیرزمینی «سامن» دعوت کنیم که بخشی از آن برای نخستین بار، همزمان با نوروز امسال روی گردشگران بازگشایی خواهد شد. شهر زیرزمینی سامن در عمق چهار تا هفت متری زیر زمین قرار دارد بیش از پنج هکتار از این شهر شناسایی شده و بخشی از آن نیز کاوش شده است و گفته می‌شود ممکن است مساحت آن تا ده هکتار نیز برسد.

شهر فعلی سامن بر بستر این شهر دستکند روی زمین قرار گرفته و همین موضوع و تاسیسات شهری سامن آسیب‌های زیادی به این اثر تاریخی زده است اما مسئولان میراث فرهنگی استان بر این باورند که اگر بخشی از شهر زیرزمینی به روی گردشگران بازشود مردم محلی با اهمیت این اثر آشنا می‌شوند و بیشتر بر پاسداری از آن تلاش می‌کنند. این اثر دستکند در سال ۱۳۸۶ بر اثر ایجاد تاسیسات شهری کشف شد و در طول یک دهه گذشته با کاوش‌های صورت گرفته بخشی از تاریخ کم نظیر منطقه هویدا شد.

از بین آثاری که از شهر زیر زمینی سامن به دست آمده می‌توان به شیوه‌ای از تدفین اشاره کرد که بیش از ۷۰ جسد به صورت توده‌ای دریکی از اتاق‌های آن به دست آمده و سرمایه‌ای پژوهشی برای انسانشناسان و باستان شناسان به شمار می‌رود افزون بر بقایای این اجساد آثاری سفالین، سنگی و فلزی از دوره اشکانی تا دوره  قاجار از آن به دست آمده که نشان از تداوم استقرار در این شهر زیر زمینی دارد. اما هنوز کاربری دقیق آن مشخص نشده است هرچند فرضیه‌هایی برای کاربری‌های نیایشگاهی، نظامی و گزینه‌های دیگر مطرح شده است. در آخرین فصل کاوش‌ها باستانشناسان به مسیر قناتی دست یافتند که برای استفاده ساکنان این شهر زیر زمینی بوده است.

پیشینه

سامن شهر کوچکی است که بین سه شهرستان ملایر، نهاوند و بروجرد قرار گرفته است. سامن از سال  ۱۳۳۲ به شهر تبدیل شده و قدمت زیادی دارد، اما یک شهر مهاجرفرست است و جمعیت آن چندان رشدی نداشته و بین چهار هزار تا پنج هزار نفر در نوسان است.

از نظر جغرافیا و آداب و رسوم به ملایر نزدیک است، اما از نظر گویش تفاوت‌هایی دارد؛ اگرچه همخوانی‌هایی نیز با مردم ملایر دارد. به ساکنان جنوب استان همدان «لر» گفته می‌شود، اما بین ملایر با بروجرد و نهاوند یک مرز گویشی دارد. سامنی‌ها می‌گویند گاهی زبان نهاوندی‌ها را متوجه نمی‌شویم. سامن در مجموع جزء شهرهای جنوب استان همدان به شمار می‌آید و آداب و رسوم خود را حفظ کرده است و مراسم شادی، جشن و سوگواری خاص خود را دارد.

آثار تاریخی سامن نشان از قدمت این شهر دارد. علاوه بر شهر زیرزمینی سامن یک برج قدیمی به نام «خانقلی» دارد که در مرکز شهر قرار دارد و همچنین یک امامزاده دارد که ساختار بنای آن به دوره ایلخانی رسیده و به نظر می‌رسد دارای سردابه‌ای تاریخی است؛ بنایی سنتی با ضریح گره چینی که حدود سال ۱۱۰۰ بازسازی شده؛ یک امامزاده دوقلو به نام‌های «سام و حام» که به باور اهالی فرزندان حضرت نوح (ع) هستند؛ اما اینکه چقدر درست باشد را نمی‌توان به راحتی پذیرفت. این مقابر شجره‌نامه ندارند، اما دو سند مربوط به ۲۰۰ سال پیش به نام «خواب‌نامه» وجود دارد که از این امامزاده نام برده شده است. برخی گفته‌اند وجه تسمیه نام سامن از امامزاده‌ها گرفته شده است. گفته می‌شود به معنای «سامین» یا «دو سام» بوده که بعدها به شکل سامن درآمده است.

مردم محلی در باور عامیانه افسانه‌های زیادی را به شهر زیرزمینی سامن نسبت می‌دهند. از جمله معتقدند در زیرمجموعه باستانی سامن کانال‌هایی بوده که با اسب تا نهاوند می‌رفته‌اند و یک راه زیرزمینی از سامن تا کوه یزدگرد وجود داشته که خرابه‌هایی از دوران گذشته در آن بوده و مشرف به منطقه است. در گویش محلی به مجموعه زیر زمینی سامن «زاغه» گفته می‌شود.

چطور برویم؟

شهر سامن در ۱۰ کیلومتری شهرستان ملایر استان همدان واقع شده است؛ البته این شهر در مسیر جاده ملایر به بروجرد قرار گرفته و از نهاوند و بروجرد نیز می‌توان به آن دسترسی پیدا کرد، اما همانطور که گفته شد، بیشترین آمد و شد به این شهر از شهرستان ملایر است. اگر مبدا سفر شما از تهران است می‌توانید با اتوبوس‌های تهران- ملایر به سامن سفر کنید. این اتوبوس‌ها از ترمینال های غرب و جنوب همه روزه در چند نوبت به ملایر می روند و کرایه اتوبوس های «وی آی پی»  ۲۵هزارتومان است که در ایام نوروز حدود ۱۰ درصد اضافه می شود. به دلیل اینکه بازگشایی این سایت از نوروز ۱۳۹۷ خواهد بود، هنوز تورهای گردشگری  و موسسه‌های  مسافرتی  برنامه ویژه‌های تعریف نکرده‌اند، اما اگر قصد دارید به صورت دسته جمعی سفر کنید، می‌توانید شما پیش­قدم شوید و پیشنهاد تعریف تور جدیدی برای سامن را به آژانس‌ها بدهید.

اگر مسیر ملایر به سامن را انتخاب کنید چه از سمت همدان آمده باشید و چه اراک، می‌توانید مدتی را در شهر زیبای ملایر بگذرانید و از جاذبه‌های ملایر دیدن کنید. پارک «سیفیه» ملایر و آرامگاه «سیف الدوله» می‌تواند گزینه مناسبی باشد؛ البته «یخچال میرفتاح» و «موزه ملایر» نیز از جاذبه‌های این شهرستان است و موزه ملایر از غنی ترین موزه های محلی استان به شمار می رود.

کجا بمانیم؟

اگر تصمیم گرفتید شبی را در این شهرستان بگذرانید، بهترین گزینه برای اقامت در این منطقه، هتل سنتی الماس است که به صورت سنتی ساخته شده و غذاها و آش‌های محلی آن زبانزد است. این مجموعه در خروجی جاده ملایر به اراک واقع شده و فضای طبیعی زیبایی دارد. سوئیت‌های سنتی آن برای یک خانواده حدود ۲۰۰هزارتومان است و اتاق‌های ۴تخت خوابی این هتل نیز ۱۵۰ هزارتومان است. غذاهای سنتی این مجموعه نیز بین ۱۰ تا ۱۶هزارتومان هزینه دارد.

چی بخریم؟

اصلی ترین سوغات ملایر، شیره انگور است و بهترین شیره مربوط به روستای هدف گردشگری «مانیزان» است؛ البته نمی‌توان از کشمش و باسلق شهرستان ملایر نیز غافل شد. اگر اهل خرید هستید، سری به بازار تاریخی ملایر بزنید و از محصولات باغی و کشاورزی شهرستان و نقل ملایر خریداری کنید. شهر سامن نیز علاوه بر شیره و کشمش، گردو، خیارشور، خشکبار، عسل و صنایع دستی معروفی دارد. اگر هوای سامن مناسب بود و سرما کامل برطرف شده بود، در کنار سایت ورودی شهر زیر زمینی، می‌توانید بستنی سنتی سامن را هم تجربه کنید تا خاطره شما از این منطقه و این سفر هیجان انگیز شیرین‌تر شود.

دیدگاه‌های این نوشته


*

code