سرگیرا؛ چادری شطرنجی از دیار ایل سنگسر

معصومه دیودار

چندی پیش عکس‌هایی از پوششی خاص که در برگزاری همایش عفاف و حجاب در سمنان رونمایی شده ‌بود، در شبکه‌های اجتماعی دست به دست ‌شد و کاربران را به تعجب واداشت. شاید اگر تاریخچه و نام این پوشش را می‌دانستیم، دیگر به آن اندازه تعجب نمی‌کردیم و از نام‌های مختلف برای این نوع پوشش استفاده نمی‌کردیم.

این پوشش که در نخستین نگاه به‌دلیل چهارخانه‌های رنگی که دارد، شبیه به پتوست و این‌گونه به نظر می‌رسد که زنان مهدیشهر پتو به دور خود پیچیده‌اند، در واقع ریشه در تاریخ و گذشته ایل سنگسر دارد.

در گذشته‌های نه‌چندان دور، زنان سختکوش ایل سنگسر، علاوه بر رسیدگی به امور خانه، بخش مهمی از بار اقتصادی خانواده را با بافت انواع پارچه‌های پشمی و ابریشمی و پارچه‌های ظریف برای مصارف تخصصی گوناگون بر دوش می‌کشیدند. از جمله این پارچه‌ها می‌توان به سرگیرا (sar gira) (سرگیرا) اشاره کرد. سرگیرا، پارچه‌ای از جنس پشم نازک و ظریف است که زنان سنگسری در گذشته از آن به‌عنوان چادر استفاده می‌کردند.

(سَرگیرا) به دو قسم «سَر» به معنی محدوده گردن به بالای روی کله یا بالای هر چیزی و در اینجا یعنی روی سر انسان و «گیرا» به معنی گرفتن، وقتی پشت سر هم بیاید به معنی «به سر گرفتن» هر آنچه به سر گرفته می‌شود، است. سرگیرا آن چیزی است که زنان سنگسری بر سر می‌گیرند و به مرور زمان «ر» از سرگیرا حذف و تبدیل به سگیرا شد.

سَگیرا یا همان سرگیرای سنگسری چادری است رنگی و چهارخانه یا شطرنجی‌شکل که از مربع‌های هشت در هشت و یا ۱۰ در ۱۰سانتی‌متر تشکیل می‌شود. زنان سنگسری این چادر را بر سر می‌گرفتند و در کوچه و خیابان تردد می‌کردند. البته این امر به گذشته بازمی‌گردد و در حال حاضر به‌صورت نمادین در مراسم و مجالس خاص توسط برخی افراد که به حفظ آداب و رسوم گذشته علاقه دارند، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در واقع زنان مهدیشهر از پوشش خاصی به نام «سرگیرا» که از پشم گوسفند تهیه می‌شود، استفاده می‌کردند. این چادر به‌گونه‌ای بافته می‌شود که در عین حفظ کامل پوشیدگی، زنان می‌توانند بیرون را با وجود رو گرفتن ببینند. این پوشش ویژه بانوان عشایر ایل سنگسری بوده‌ است و هم‌اکنون نیز این نوع چادر در بین بانوان مهدیشهر کاربرد دارد و در برخی مجالس از این نوع چادر استفاده می‌کنند.

سگیرا امروزه کاربردهای دیگری هم پیدا کرده؛ مانند کُت تک یا کت و شلوار برای آقایان، روکش مبلمان منزل، روکش صندلی‌های خودرو، رومیزی و روکرسی منازل، مانتوهای زنانه و بچه‌گانه، کیف و کفش‌های سنتی، کمربند زنانه و مردانه، پرده‌های اتاق‌ها و آشپزخانه، کیف‌های موبایل و لپ‌تاپ و غیره .

با وجود آنکه تغییراتی در نوع کاربری و پوشش این چادر اتفاق افتاده ‌است، اما شاید اکنون نیز بتوان در سکوت رازآلود شب‌های شهر، صدای کوبه‌های دفتین یا کارگاه پارچه‌بافی خانگی را از ورای پنجره یک خانه گلی در کوچه‌های مهدیشهر (سنگسر) شنید.

سگیرا در رنگ‌های قرمز، صورتی، سفید و سیاه تولید می‌شد و درگذشته این رنگ‌ها با استفاده از پوست انار برای تهیه رنگ قرمز (سور) یا رنگ صورتی (انوری یا پیازی) و پوست گردو برای تهیه رنگ سیاه (سو) به‌دست می‌آمدند.

تزیینات خاص سگیرا، لبه‌دوزی (قیطان‌دوزی) در دورادور لبه آن است که البته امروزه تنها اندک‌زنان کهنسال به استفاده از آن می‌پردازند. متراژ پارچه مورد نیاز سگیرا نیز تخته‌های ۱۷ متر و با عرض ۳۵ سانتی‌متر بود که با اتصال تخته‌ها به یکدیگر چادر دوخته می‌شد.

دیدگاه‌های این نوشته


*

code