مثلث گردشگری فلات مرکزی

سفر به ابرکوه یزد

مرجان حاجی رحیمی

 

«ابرکوه» را مثلث گردشگری فلات مرکزی می نامند چرا که بین سه شهر گردشگرپذیر یزد، اصفهان و شیراز قرار گرفته و شاهراهی برای سفر به این شهرهاست.

گرچه قدمت این شهر به زمان ساسانیان بازمی گردد و تاریخ نویسانی چون «یاقوت حموی» و «حمداله مستوفی» از آن یاد کرده اند اما امروز چون بسیاری از شهرهای تاریخی دیگر جزء شهرهای کمترشناخته شده به شمار می آید درحالیکه آثار تاریخی بسیار دارد تا جایی که برای دیدن تمام آنها باید حداقل سه روز زمان صرف کرد.

ابرکوه یا ابرقو همچون دیگر شهرهای استان یزد آرام است اما ازآنجا که در دامنه کوه قرار گرفته تاجایی که عده ای آنرا «برکوه» می نامیدند بافت تاریخی اش با بافت شهر یزد متفاوت است و کاملا خشت و گلی نیست بلکه پایه خانه ها در بافت تاریخی این شهر روی بستری از سنگ است وهنوز هم می توان خانه هایی را یافت که تا نیم متر ابتدایی آن سنگی است و بعد بنای آجری رویش سوار شده است. ابرکوه این شانس را داشته که بافت تاریخی اش در فهرست آثار ملی کشور به ثبت برسد. حالا نزدیک به ۱۶۲ هکتار از این بافت ثبت ملی شده و این امکان را به گردشگران می دهد که در بافت آن قدم بزنند و با هنر معماری گذشته این شهر بیشتر آشنا شوند. همینطور این ثبت به جوانان ابرکوه این فرصت را می دهد که از ظرفیت های گردشگری بیشتر بهره گیرند و حتی با ورود به صنعت گردشگری اشتغالزایی کنند. در این نوشتار تنها مجال هست تا به برخی از معروفترین آثار این شهر اشاره شود.

 

سرو کهن

سرو ۲۵ متری ابرکوه با تنه ای به قطر ۱۸ متر، معروف ترین جاذبه گردشگری این شهر به شمار می رود. در حالی که سرو کهن در شهرهای دیگر هم وجود داشته اما سرو ابرکوه شهره خاص و عام است. این سرو با عمری بالغ بر چهارهزار و ۵۰۰ سال یکی از کهن ترین جانداران ایران بشمار می رود. امروزه سرو در دو حصار آجری و نرده ای اسیر شده تا مبادا گزندی به آن وارد شود. مسئولیت حفاظت از این سرو با اداره محیط زیست استان است.

 

گنبدعالی

بنای هزارساله «گنبدعالی» بر تپه ای مشرف به شهر واقع شده، این بنا یک بنای آرامگاهی است که بر اساس کتیبه آن محل دفن «عمیدالدین شمس الدوله» و مادرش است که قبر آنها چون دیگر بناهای آرامگاهی کشور در حال حاضر وجود ندارد. گنبدعالی چون دیر بناهای زمان خود آجری است و کتبیه هایی به خط کوفه در بنا نقش بسته. برای رسیدن به این بنای تاریخی باید تپه را بالا رفت که هم می شود پیاده این کار را کرد هم با ماشین که البته پیشنهاد می شود برای دریافت حال وهوای آن کمی پیاده روی کنید.

 

مسجد بیرون

مسجد بیرون برای ابرکوهی ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بنای آجری و ساده که از تزئینات آن فقط می توان به کاشیکاری سردر آن اشاره کرد که آنهم تا حدودی ریخته است. ابرکوهی ها معتقدند امام رضا (ع) در مسیر حرکت از مدینه تا مرو روز ۱۷ آبان به ابرکوه می رسد و در این مسجد اقامت می کند. کاشیکاری کتیبه مسجد به قرن نهم بازمی گردد اما بنای آن بنا به گفته کارشناسان به سبک معماری خراسانی است که در قرن اول هجری متداول بود.

 

مسجد جامع

بنای مسجدجامع ابرکوه چون دیر مساجد جامع کشور روحانی و گیراست. این مسجد جزء مساجدی به شمار می رود که دو محراب با دو سوی قبله و بیت المقدس دارد.یکی به زمان ایلخانیان بازمی گردد ودیگری معاصر است. هنوز هم نمازهای جماعت در این مسجد برپا می شود. برای بازدید از این مسجد باید زمان اقامه نمازجماعت مراجعه کنید در غیر اینصورت در آن بسته است.

 

خانه آقازاده

علاوه برآنکه بافت تاریخی ابرکوه ثبت ملی شده است اما در این شهر خانه هایی وجود دارد که هریک به تنهایی شاخص هستند همچون خانه های موسوی، سیدعلی آقا، امیدسالار، حسینی دوست و قیومی اما از بین این خانه ها خانه «آقازاده» این شانس را داشته که شهرت ملی و حتی جهانی پیدا کند چرا که تصویر بادگیر ۱۸ متری این خانه در سال ۱۳۹۳ پشت اسکناس دو هزار تومانی ثبت شد و برای همیشه جا خوش کرد.

 

یخچال خشتی

در قدیم که یخچالهای امروزی وجود نداشت یکی از راههای نگهداری یخ برای گرمای تابستان ساخت یخچالهای خشتی بود که براثر سایه ای که دیوارهای آن می انداختند، آب یخ می زد و سپس آنرا می شکستند و در گودی زیرگنبد آن (سازه ای که شبیه آب انبار بود) می ریختند و برای روزهای گرم تابستان نگه می داشتند. یخچال خشتی ابرکوه از دوران قاجار باقی مانده و دور گنبد آن ۶۴ متر است.

 

کوشک دولت آباد

کوشک دولت آباد از جمله آثار تاریخی این شهر است که به تازگی از وسط محوطه آن لوله های فاضلاب رد شده است. قدمت این بنا به دوران قاجار باز می گردد و گویا مسئولان شهری می خواهند از میان آن خیابان رد کنند در حالی که درست در چند متری بنا و به موازات خیابانی که قرار است احداث شود، بلواری وجود دارد که در حال حاضر از آن استفاده می شود.

 

نسفی

آرامگاهی که امروزه به عنوان آرامگاه «پیر حمزه سبزپوش» شناخته می شود در حقیقت آرامگاه «سید عزیزالدین نسفی»، عارف قرن هفتم است  که محراب گچبری زیبایی با کتیبه های خط کوفی دارد. در این بنا روی گردشگران بسته است.

 

چی بخوریم؟

اگر می خواهید غذاهای محلی ابرکوه را مزه کنید تنها می توانید آنها را در یک جا بیابید و آن سفره خانه سنتی «کومه بی بی سید» ابرکوه است. «حامد اکرمی» که مدیریت این سفره خانه را در اختیار دارد با پرس و جو از پیرزنان شهر غذاهایی را احیا کرده که گاه برخی از آنها نیم قرن بود که فراموش شده بودند. غذاهایی خوشمزه که به چند بار امتحان کردن می ارزند. از جمله این غذاها می توان به مرغ مسما، گیپو، چلوخورشت ریزدارترش، آش الم، آش انار، چلو خورشت غورغوی، قرمه زردک، چلوخورشت صغری خانم و کوفته ابرکوهی اشاره کرد.

 

چی بخریم؟

از صنایع دستی ابرکوه میتوان به «چنته» ، نمد، گیوه، قفل سازی، قالی و گلیم و «سفره خمیر» اشاره کرد. همچنین اگر خواستید صابون خوب و طبیعی بخرید می توانید از ابرکوه تهیه کنید. قدمت صابون پزی در این شهر به ۲۰۰ سال بازمی گردد و از دنبه گوسفند ساخته می شود.

 

کجا بمانیم؟

از آنجا که بافت تاریخی ابرکوه ثبت ملی شده است بنابراین مثل شهر یزد این شانس را داشته که هتل و خانه های بومگردی زیادی در آن فعال شود. بنابراین اصلا نگران شب مانی در ابرکوه نباشید. اگر میخواهید اقامتی لوکس داشته باشید می توانید در خانه آقازاده بمانید و اگر می خواهید زندگی محلی را تجربه کنید  بومگردی های عبدالغفاری، قلعه تیزک، سروکهن، باباحسن، کومه بی بی سید و خانه مستوفی این امکان را برای شما مهیا می کنند.

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

دیدگاه‌های این نوشته


*

code