معاون میراث فرهنگی کشور:

میراث فرهنگی مطالبه عمومی شد

 

با پیروزی انقلاب اسلامی، وزارت فرهنگ و هنر، به عنوان متولی موضوع میراث فرهنگی منحل و وظایف آن بین دو وزارتخانه فرهنگ و آموزش عالی و فرهنگ و ارشاد اسلامی تقسیم شد. همچنین کاخ های سلطنتی و برخی موزه ها که در مجموعه دربار مدیریت می شدند، به موضوعات میراثی افزوده شد. از جمله اتفاق های خوب بعد از انقلاب اسلامی تشکیل سازمان میراث فرهنگی در سال ۱۳۶۴ بر اساس مصوبه مجلس شورای اسلامی است که به موجب این قانون به وزارت فرهنگ و آموزش عالی اجازه داده شد تا از ادغام ۱۱ واحد پراکنده در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت فرهنگ و آموزش عالی و وزارت دارایی شامل اداره کل هنرهای سنتی، مرکز باستان شناسی ایران، مرکز موزه مردم شناسی، موزه ایران باستان، دفتر آثار تاریخی، سازمان ملی حفاظت از آثار باستانی، اداره حفاظت از میراث فرهنگی شهرستان ها، اداره کل موزه ها، اداره کل بناهای تاریخی، اداره کل کاخ ها و کاخ گلستان که پیش از انقلاب به اداره کل بیوتات سلطنتی تعلق و زیرنظر امور اقتصادی و دارایی قرار داشت، سازمان میراث فرهنگی را به صورت سازمانی وابسته به خود تشکیل دهد. محمدحسن طالبیان، از بهمن ۱۳۹۲ معاونت میراث فرهنگی کشور را بر عهده دارد. با او گفت و گویی کرده ایم که در پی می آید.

 

اهم اقدامات صورت گرفته در حوزه میراث فرهنگی را چه می دانید؟

توسعه معنایی و محتوایی و مدیریت یکپارچه حوزه های مرتبط با میراث فرهنگی در قالب پژوهش، نظارت، حفظ و احیا و معرفی مواریث فرهنگی در دو بعد ملموس و ناملموس از اهداف عمده ادغام ۱۱ واحد در قالب سازمان میراث فرهنگی بود. این اقدام چهار سال بعد از تشکیل سازمان میراث فرهنگی به تاسیس مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی در سال ۱۳۶۸ به منظور آموزش، پژوهش و تربیت نیروی انسانی کارآمد در زمینه های مربوط به حوزه فعالیت سازمان انجامید و این در حالی است که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی رشته هایی به نام موزه داری و مرمت ایجاد نشده بودند. این مرکز از بدو تاسیس تاکنون نسبت به تربیت کارشناسان مجرب مورد نیاز سازمان و سایر سازمان های ذی ربط در رشته های باستان شناسی، مردم شناسی، راهنمای موزه ها و بناهای تاریخی، موزه داری، حفاظت و مرمت بناهای تاریخی و حفاظت و مرمت آثار و اشیای تاریخی، هنرهای سنتی، صنایع دستی اقدام کرده است. برخی از افراد آموزش دیده این مرکز اکنون به عنوان مدرسان رشته های یادشده در برخی از دانشگاه ها مشغول تدریس هستند و در حال حاضر رشته مرمت در بسیاری از دانشگاه های دولتی، آزاد و بخش خصوصی تدریس می شود. ایجاد ادارات کل میراث فرهنگی در مراکز استانی و نمایندگی در شهرهای دارای آثار تاریخی از اقداماتی است که پس از انقلاب در حوزه میراث فرهنگی رخ داده است. این ادارات در پیش از انقلاب اسلامی به صورت تعدادی اندک در برخی مراکز استانی به عنوان دفتر فنی تابع سازمان ملی حفاظت آثار باستانی فعالیت داشتند. تشکیل پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی به عنوان پژوهشکده تخصصی در امر مرمت از دیگر دستاوردهای بعد از انقلاب در حوزه میراث فرهنگی است که نه تنها برای ایران اسلامی؛ بلکه برای منطقه می توانست خدمات رسانی کند. هسته اولیه آن با نام بخش حفاظت و مرمت در سال ۱۳۵۱ در مرکز باستان شناسی شکل گرفت و از سال ۱۳۶۹ با عنوان آزمایشگاه تحقیقاتی مرکزی حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی با هدف اجرای طرح های پژوهشی در زمینه میراث فرهنگی، حفاظت و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی و تربیت و تامین نیروی انسانی کارآمد، آغاز به کار کرد و در سال ۱۳۷۴ و با گسترش دامنه فعالیت آن، به مرکز تحقیقات مرمت آثار تاریخی- فرهنگی تبدیل شد. در سال ۱۳۷۵ با تشکیل پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی کشور، مرکز تحقیقات مرمت آثار تاریخی – فرهنگی به یکی از پژوهشکده های آن بدل شده و به پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی تغییر نام یافت که امیدواریم این پژوهشکده که در زمان ساخت با بهره گیری از تخصص های چندرشته ای در مقیاس جهانی ساخته شد، فعالیت های تخصصی خود در عرصه جهانی را از سر گیرد. مدیریت بحران در مناطق جنگی و مرزی در سال های جنگ تحمیلی و جابه جایی اشیا و اموال فرهنگی تاریخی این مناطق به جایگاه های امن، مدیریت مرمت سایت های مهم از سوی تیم های ایرانی، افزایش همکاری های بین المللی و عضویت ها در کنوانسیون های مرتبط با حوزه میراث فرهنگی، گسترده شدن معنای میراث فرهنگی از میراث صرفا کالبدی به میراث طبیعی، منظر فرهنگی، میراث ناملموس، انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، دگرگونی و گسترش حوزه های مرتبط با میراث فرهنگی در مقایسه با زمان پیش از انقلاب و بعد از تشکیل سازمان به لحاظ تعداد نیروهای متخصص، تنوع موضوعات تحت مدیریت، تعداد آثار ثبتی ملموس و ناملموس و طبیعی، تعداد موزه ها، تعداد آثار تحت حفاظت و مرمت و بهره گیری از علوم و تخصص های چندرشته ای و فناوری های جدید و … و از همه مهم تر حضور میراث فرهنگی در زندگی روزمره مردم و تبدیل آن به مطالبه عمومی به واسطه رسانه های جمعی از موضوعات مهمی است که در این حوزه رخ داده است.

شکل گیری رسانه هایی در حوزه میراث فرهنگی، ایجاد انجمن های میراث فرهنگی کشور، توسعه موزه های کشور، تجهیز، بهسازی و ایمن سازی موزه ها شامل طراحی، اجرا و تکمیل سیستم های حفاظتی الکترونیک ایجاد سیستم های حفاظتی، ساخت مخازن در موزه ها و کاخ موزه ها، طراحی، احداث، تجهیز، بهسازی کارگاه و آزمایشگاه، مرمت، استرداد اموال فرهنگی- تاریخی متعلق به ایران از کشورهایی چون انگلستان، آمریکا، بلژیک، ایتالیا، امارات و آذربایجان از دهه ۸۰، برگزاری ۳۷ نمایشگاه بین المللی با محوریت تمدن ایران در دوران پیش از اسلام (ایران باستان) و بعد از دوران اسلامی، برگزاری کنگره های تخصصی معماری و شهرسازی، همایش و کارگاه های تخصصی در حوزه مرمت، تلاش و بسترسازی برای مشارکت دستگاه ها؛ به ویژه شهرداری ها و همگامی دستگاه های مختلف عمرانی در امر حفاظت و مرمت و … از اهم اقداماتی است که در حوزه میراث فرهنگی طی ۴۰ سال اخیر رخ داده است.

 

یکی از اتفاقات در چهار دهه اخیر، وقوع جنگ بود که به بسیاری از بناهای تاریخی ما آسیب وارد کرد. لطفا در زمینه مرمت های پس از جنگ و رویدادهای مهم این حوزه توضیح دهید.

بعد از انقلاب و به ویژه در دوران جنگ اقدامات و فعالیت های حفاظت و مرمت گسترش یافت. در دوره جنگ به منظور حفاظت و جلوگیری از تخریب آثار تاریخی منقول و موزه ای کشور در استان ها و شهرهای مرزی خوزستان، ایلام، غرب و جنوب، به همت کارشناسان و کارکنان میراث فرهنگی آثار مستندسازی، بسته بندی و به موزه ملی تهران انتقال می یابد که با توجه به شرایط جنگی حاکم بر کشور کار بزرگی به شمار می رود. با اتمام جنگ با آغاز برنامه ریزی در حوزه مرمت و حفاظت از آثار تاریخی، کارگاه های مرمتی بسیاری در کشور فعال می شود؛ به گونه ای که در شیراز تعداد ۱۴۰ کارگاه مرمتی در مسجد، بازار، بافت تاریخی و … بین سال های ۱۳۷۴-۱۳۷۳ مشغول به کار می شوند. همزمان با این اقدام پروژه هایی با عنوان پروژه های بزرگ همچون تخت جمشید، تخت سلیمان، چغازنبیل، نقش جهان، شوش و … تعریف می شود. در آن زمان به دلیل اتمام جنگ و وضعیت بحرانی چغازنبیل به منظور ساماندهی به وضعیت این محوطه تاریخی با یونسکو وارد مذاکره شدیم. این ساماندهی تبدیل به آغاز یک پروژه چندرشته ای از سوی یونسکو و سپس برای مدیریت یکپارچه، مشارکت جامعه محلی و حضور دائم کارشناسان در محل اقدام شد. در حال حاضر ۱۲۸ پایگاه ملی و جهانی به تفکیک ۸۵ پایگاه ملی و ۲۳ پایگاه جهانی در قالب ۴۳ پایگاه با فعالیت در زمینه های آموزش، پژوهش، پایش، مرمت و حفاظت و مستندسازی شکل گرفته است. در حوزه باستان شناسی و مرمت پس از انقلاب و خروج هیات های خارجی، کارشناسان و باستان شناسان ایرانی که در هیات های خارجی کار کرده و صاحب تجربه شده بودند، مدیریت سایت های مرمتی و کاوش های باستان شناسی را عهده دار شدند. حفاظت و مرمت ارگ کریمخان، طاق آتشکده فیروزآباد، جابه جایی کلیسای زرزر، هشت بهشت، مسجد نصیرالملک، عالی قاپو، شیخ لطف الله، بازار تبریز، مجموعه شیخ صفی الدین اردبیلی و بسیاری از خانه ها، حمام ها، کاروانسراها، قلعه ها و سایر بناهای تاریخی از جمله فعالیت های بزرگ و موفق هیات های ایرانی بدون حضور خارجیان در کشور به شمار می رود. رویکرد چندرشته ای در حوزه مرمت از رویدادهای مهم بعد از انقلاب است. با توسعه دانش میراث فرهنگی و گسترش علوم مرتبط در جهان، همزمان ایران جزء پیش قراولان ایجاد رویکرد چندرشته ای بوده است. رشته های شیمی، زمین شناسی، مهندسی عمران، آب شناسی و مواد و مصالح به کمک مرمت می آیند که نخستین نمودهای بیرونی آن محوطه هایی مانند چغازنبیل، تخت جمشید، پاسارگاد، بم بعد از زلزله و شهر سوخته است. از دیگر فعالیت های حوزه میراث فرهنگی برگزاری کارگاه های آموزشی در سطح ملی، بین المللی و منطقه ای با همکاری یونسکو، ایکروم و سایر نهادهای جهانی فرهنگی و آموزشی بود که فرصت های آموزشی و تبادل تجربیات خوب مرمتی در حوزه های مختلف خشت، سنگ، چوب و … را برای کارشناسان و پژوهشگران شاغل در پایگاه های میراث فرهنگی فراهم کرد و جریان سازی آموزش تخصصی در این حوزه به خوبی پیاده و دنبال شد.

مدیران تخت جمشید، پاسارگاد، شوش، نقش جهان و تعداد زیادی از پایگاه های مهم و برخی معاونان میراث از جمله کسانی هستند که در سیستم آموزشی و مرمت پایگاه ها بزرگ شدند، رشد کردند و با اخذ گواهینامه های مرتبط وارد کارهای میدانی شدند. برگزاری سه دوره کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران در سال های ۱۳۷۴، ۱۳۷۸ و ۱۳۸۵ در ارگ بم کرمان و چهارمین آن به صورت استانی در اسفند ۱۳۹۵ و فروردین ۱۳۹۶ جهت تبدیل به یک جریان فرهنگی در راستای ارتقای حفاظت از میراث فرهنگی با همکاری دانشگاه های مرتبط و سازمان ملی زمین و مسکن، همایش معماری مسجد گذشته، حال و آینده در دی ماه ۱۳۷۶ در اصفهان تا کارگاه هایی مانند استحکام بخشی بناهای تاریخی، مدیریت بحران در موزه ها، موزه های سبز، موزه شناسی، تشخیص اصالت آثار منقول و سایر نشست ها و کارگاه های تخصصی به منظور ارتقای دانش میراث فرهنگی، تهیه ضوابط و مقررات مربوط به ساماندهی بافت های تاریخی ۸۴ شهر و ۱۲۲ روستای کشور، ساماندهی و مرمت باغ های تاریخی، بقاع متبرکه و آرامگاه های مفاخر به تعداد ۱۷۵ اثر، مطالعه، شناسایی و تهیه طرح های حفاظت و مرمت آثار و یادمان های مفاخر ایرانی خارج از کشور، شناسایی محدوده بافت های تاریخی به تعداد ۸۷۵ شهر و تعیین محدوده بافت تاریخی ۱۶۸ شهر تاریخی در مهر ماه ۱۳۹۴ در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و ابلاغ آن به استان های کشور و راه اندازی کمیته های فنی و شورای استان ها از دیگر اقدامات در خور توجه طی این سال هاست.

حضور فعال در شورای عالی شهرسازی و معماری و طرح های بالادستی، توجه به حفظ میراث ایران اسلامی و مرمت بیش از یک هزار مسجد تاریخی، تلاش و بسترسازی برای مشارکت دستگاه ها؛ به ویژه شهرداری ها و همگامی دستگاه های مختلف عمرانی در امر حفاظت و مرمت، طرح حمایت از مالکان و متصرفان قانونی و بهره بردار از آثار تاریخی در راستای سیاست های تشویقی و حمایتی از سال ۱۳۸۹، تهیه ضوابط و مقررات مربوط به ساماندهی بافت های تاریخی، همگامی دستگاه های اجرایی در استعلام از سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در طرح های اجرایی توسعه ای کشور، همکاری چشم گیر شهرداری ها، مشارکت مردم در مرمت بسیاری از آثار تاریخی از جمله بازار تبریز، خانه های تاریخی، خانه های بوم گردی، شهرها و بافت های تاریخی مانند یزد و کاشان، تبدیل بخشی از کالبد مخروبه عودلاجان به نخستین بازارچه صنایع دستی و هنرهای سنتی پایتخت با مشارکت شهرداری، بخش خصوصی و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری (طی پنج سال و افتتاح آن در ۱۰ مهر ماه ۱۳۹۵)، رشد چشم گیر انعقاد تفاهم نامه مشارکت مالکان خصوصی آثار تاریخی با سازمان در راستای حفاظت و مرمت از میراث فرهنگی و مرمت مستمر بنای تاریخی شامل مسجد، مدرسه، بقاع متبرکه، آرامگاه مفاخر، کاروانسرا، بنا، پل و … به عنوان پروژه های ادامه دار از جمله فعالیت هایی است که می توان در بخش مرمت به آن اشاره کرد.

 

به ایجاد پایگاه ها اشاره کردید. وضعیت امور پایگاه ها در زمان تشکیل سازمان چگونه بود و در حال حاضر چند پایگاه فعال است؟

دفتر امور پایگاه ها، با وجود پایگاه های پژوهشی با پیشینه ای حدود یکصد سال، از سال ۱۳۸۲ به شکل کنونی و ساختار مدیریتی فعلی تاسیس شده است. پیش از تاسیس دفتر امور پایگاه ها، آثار شاخص ایران، با عنوان پروژه های بزرگ شامل ۱۰ پروژه کلان شامل تخت جمشید، چغازنبیل، میدان امام (نقش جهان) و … تحت مدیریت و حفاظت سازمانی قرار داشتند که در سال ۱۳۷۴، تعداد ۱۰ محور فرهنگی- تاریخی و ۲۰ پروژه بزرگ دیگر به این مجموعه افزوده شدند. در سال ۱۹۷۲ با تدوین کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان، رویکرد جدیدی در حفاظت و مدیریت آثار تاریخی ایجاد شد. کشور ایران در همین راستا، در سال ۱۹۷۵ قانون الحاق به این کنوانسیون را به امضا رسانید که این امر به ثبت سه اثر تاریخی شاخص کشور، تخت جمشید، چغازنبیل و میدان امام اصفهان در سال ۱۹۷۹ انجامید. پس از آن، به دلیل آغاز جنگ تحمیلی، به مدت ۲۴ سال این روند به تعویق افتاد که با ثبت محوطه میراث جهانی تخت سلیمان در سال ۱۳۸۲ به عنوان نخستین اثر پس از انقلاب اسلامی، از سر گرفته شد. بعد از آن فرایند ثبت آثار به صورت مستمر ادامه یافته؛ به گونه ای که تاکنون ۲۳ اثر از آثار شاخص ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است و جمهوری اسلامی ایران از این حیث در رده دهم جهان قرار گرفته است. در حال حاضر ۱۲۸ پایگاه به تفکیک ۸۵ پایگاه ملی و ۲۳ پایگاه جهانی در قالب ۴۳ پایگاه در کشور فعالیت دارند.

 

در حوزه حفاظت از آثار چه اقداماتی صورت گرفته است؟

تشکیل انجمن های میراث در دهه ۷۰ به منظور مشارکت مردم در بحث حفاظت، یکی از این اقدامات محسوب می شود. با توجه به اهمیت حفاظت، آیین نامه ها و دستورالعمل های خاصی نوشته می شوند. آیین نامه حفاظت از جمله آنهاست که با همکاری دستگاه های ذی ربط نوشته شده و از سوی شورای امنیت آن تصویب می شود تا با بسیج همگانی از داشته های تاریخی کشور حفاظت شود. از دیگر اقدامات بعد از انقلاب (به جز دوره جنگ که بسیاری از اشیای موزه هفت تپه، شوش و شهرهای مرزی غرب کشور جمع آوری می شود و به موزه ملی منتقل می شوند) گسترش همکاری های بین المللی است. در این عرصه ایران به طور تقریب در همه کنوانسیون ها و کمیته های میراث جهانی عضو می شود. عضویت های یاد شده در مجلس شورای اسلامی به قانون تبدیل شده و سازمان میراث فرهنگی پیگیر آنها می شود واین امر نشانگر آن است که سازمان میراث فرهنگی در عرصه جهانی جایگاه ویژه ای پیدا می کند. برای همین است که می بینیم ایران در یک دوره در خصوص ثبت پرونده های میراث جهانی از دو سهمیه خود بهره می گیرد و این موفقیت بزرگی است. به غیر از این؛ پژوهش و حفاظت و معرفی برخی از پایگاه های میراث فرهنگی برای سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اهمیت داشته است. این پایگاه ها قطب های مهمی برای دوره های مهم بودند و به عنوان پروژه های بزرگ تلقی می شوند. این امر زیربنای ایجاد پایگاه می شود که در سطور بالا توضیح داده شد. اقدام دیگر تشکیل مدیریت پاسداران میراث فرهنگی در سال ۱۳۷۳ و به دنبال آن ایجاد یگان حفاظت میراث فرهنگی در سال ۱۳۸۳ بود.

با افزایش جرائم و تجاوز به آثار تاریخی فرهنگی در سال ۱۳۶۸ تشکیل پاسداران میراث فرهنگی با طرح مسئولان سازمان میراث فرهنگی وقت با مسئولین نظام صورت گرفت. مدیریت پاسداران میراث فرهنگی کشور در آذر ماه ۱۳۷۳ پس از موافقت مقام معظم رهبری با هدف پیش بینی و هدایت اقدامات پیشگیری از تجاوز و تخریب به آثار فرهنگی و تاریخی کشور و حفاظت بهینه از موزه ها، ابنیه تاریخی و تپه های باستانی کشور تشکیل شد. ضرورت حفاظت بهینه از مواریث فرهنگی کشور، جذب، آموزش و سازمان دهی نیروهای مورد نیاز و پیگیری های صورت گرفته منجر به تصویب بند الف ماده ۱۶۵ قانون برنامه پنج ساله سوم از سوی مجلس شورای اسلامی به منظور تشکیل یگان حفاظت از میراث فرهنگی کشور شد. با تصویب دستورالعمل تشکیل یگان های حفاظت در بخش های کشوری از سوی مقام معظم رهبری، این یگان در سال ۱۳۸۳ به صورت آزمایشی به مدت سه سال کار خود را آغاز می کند و پس از طی دوره آزمایشی در مهر ۱۳۸۸ دستورالعمل نهایی توسط ستاد کل نیروهای مسلح به سازمان ابلاغ می شود. تغییر نگاه به موضوع میراث فرهنگی از دیگر موارد قابل توجه است. به عنوان مثال، به منظور حفظ یکپارچگی آثار، منظر فرهنگی در آثار تاریخی جهانی همچون میدان امام و پارسه پاسارگاد مطرح می شود و در این راستا تصاویر ماهواره ای و عکس های هوایی در مقیاس های مختلف تهیه می شود و مطالعاتی همچون میراث طبیعی، میراث روستایی، میراث ناملموس، منظر فرهنگی، منظر تاریخی شهری، میراث معاصر صنعتی و … مطرح می شود. اهمیت این مطالعات نیز زمانی روشن می شود که در عملیات عمرانی سد سیوند، در تنگ بلاغی ۱۳، ۱۴ هیات طی سه سال در زمینه های مختلف در این حوزه به مطالعه، کاوش و جمع آوری مستندات می پردازند. به عبارتی به منظور عمق بخشی به معنای میراث فرهنگی، سایر موضوعات مهم مانند میراث طبیعی و میراث ناملموس نیز اضافه می شود.

وضعیت ثبت آثار قبل و بعد از انقلاب اسلامی در فهرست ملی و جهانی چگونه بوده است؟

تعداد آثار ثبتی در حوزه آثار غیرمنقول تا پیش از انقلاب ۱۶۲۲ بود اما در زمان تاسیس سازمان در سال ۱۳۶۴، ۱۷۱۲ اثر بوده است که در حال حاضر این تعداد به ۳۲۱۸۳ اثر افزایش یافته است. فهرست میراث طبیعی ملی و میراث ناملموس ملی در سال ۱۳۸۷ ایجاد شد که تاکنون به ترتیب ۴۶۳ و ۱۸۵۰ اثر در این فهرست ها به ثبت رسیده است. فهرست ثبت آثار منقول از دیگر فهرست هایی است که در سال ۱۳۹۳ ایجاد شده و تاکنون ۱۰۴۶ اثر در این فهرست جای گرفته است. آثار ملی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس نیز در سال ۱۳۹۴ به منظور پاسداشت آثار هشت سال دفاع مقدس ایجاد شد و تاکنون نسبت به ثبت ۳۹ اثر در این فهرست اقدام شده است. درباره فهرست میراث جهانی از سال ۱۳۵۸ تاکنون ۲۳ اثر از کشورمان در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده اند که دشت لوت نخستین اثر طبیعی کشورمان در این فهرست محسوب می شود. گفتنی است که از سال ۱۳۵۸ که سه اثر تخت جمشید، چغازنبیل و میدان امام اصفهان (نقش جهان) در فهرست میراث جهانی ثبت شد، به مدت ۲۴ سال اثری به یونسکو ارائه نمی شود و تخت سلیمان به عنوان چهارمین اثر سال در ۱۳۸۲ در این فهرست قرار می گیرد. در حوزه میراث ناملموس جهانی نیز کشورمان موفق به ثبت ۱۳ اثر در این فهرست شده است. ثبت زنجیره ای و پهنه های وسیع به عنوان منظر فرهنگی و پهنه های تاریخی از ابتکارات این دوره است. ۱۱ قنات بسیار مهم، ۹ باغ ایرانی، شهر یزد، منظر ساسانی فارس شامل سه پهنه بسیار مهم و منظر فرهنگی بم هرکدام در قالب یک سهمیه از دستاوردهای چشم گیر ایران در سطح جهان است.

کمی هم از وضعیت موزه ها با مقایسه پیش و بعد از انقلاب اسلامی بگویید.

موزه های کشور نیز در طول ۴۰ سال روند توسعه ای و رو به رشد داشته است؛ به گونه ای که تعداد آنها از ۴۳ موزه قبل از انقلاب اسلامی به ۶۶۵ موزه در چهار مقیاس وابسته (از ۲۲ به ۲۷۲ موزه)، غیر وابسته به سازمان (از ۲۱ به ۲۳۷ موزه)، خصوصی (از صفر به ۱۱۹ موزه) و مشارکتی (از صفر به تعداد ۳۷ موزه) رسیده است. در این زمینه احداث ۱۱ موزه منطقه ای در دستور کار قرار گرفته که کلنگ زنی آنها از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۹ بوده است. این موزه ها شامل: موزه منطقه ای آذربایجان شرقی و غربی، تبریز، خراسان، خوزستان، فارس، همدان، یزد و سایر موزه ها مانند مشاهیر فارس، جیرفت کرمان، پاسارگاد، خلیج فارس با پیشرفت فیزیکی ۲۰ تا ۸۵ درصد در حال حاضر است که موزه منطقه ای خراسان با افتتاح بزرگ ترین نمایشگاه داخلی از آثار موزه ای با عنوان ۱۴ قرن فرهنگ، هنر و تمدن اسلامی در سال انتخاب مشهد به عنوان پایتخت معنوی جهان در سال ۱۳۹۶ افتتاح شد. همچنین موزه های مهمی مانند زاهدان و موزه های محوطه هایی مانند بیشاپور، هفت تپه و شهر سوخته راه اندازی شد. تجهیز، بهسازی و ایمن سازی موزه ها شامل طراحی، اجرا و تکمیل سیستم های حفاظتی الکترونیک ایجاد سیستم های حفاظتی، ساخت مخازن در موزه ها و کاخ موزه ها، طراحی، احداث، تجهیز بهسازی کارگاه و آزمایشگاه مرمت و … از دیگر اقدامات در حوزه موزه هاست. راه اندازی مرکز مستندنگاری پیشرفته اشیای موزه ای در موزه ملی ایران از ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۶، راه اندازی موزه دوران اسلامی و طبقه دوم موزه ایران باستان در مجموعه موزه ملی ایران و ورود اطلاعات ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار قلم شی ء موزه ای در نرم افزار جام از جمله موارد قابل اشاره است.

در سال های اخیر ایران از نظر استرداد آثار تاریخی قاچاق شده، موفقیت هایی داشته است. درباره آنها نیز توضیحاتی می دهید؟

از دهه ۸۰ خورشیدی تاکنون ۱۵۴۰ قلم اموال فرهنگی- تاریخی متعلق به ایران از کشورهایی چون انگلستان، آمریکا، بلژیک، ایتالیا، امارات و آذربایجان به کشور بازگردانده شده، شامل؛ استرداد ۳۴۹ قلم از اشیای باستانی محوطه «خوروین» از کشور بلژیک در سال ۱۳۹۳، استرداد ۱۰۹ قلم از اشیای محوطه باستانی چغامیش از آمریکا در سال ۱۳۹۴، استرداد ۳۰۰ عدد از الواح هخامنشی از موسسه شرق شناسی شیکاگو در سال ۱۳۹۵، استرداد ۵۶ قلم از اشیای توقیفی ایران از کشور ایتالیا در سال ۱۳۹۵، استرداد ۷۳ قلم اثر مهر گلی از کشور آمریکا در سال ۱۳۹۵، ۱۳۶ قلم شی ء از حفاری های غیرقانونی جیرفت در دو محموله ۱۱۸ در سال ۱۳۸۶ و ۱۸ عددی در سال ۱۳۹۰ از انگلستان، بشقاب ساسانی و سنگ محراب از انگلستان، شمشیر سرقتی از آذربایجان، استرداد یک محموله قاچاق اموال ایرانی از کشور امارات در سال ۱۳۸۵، استرداد کاشی های مربوط به آرامگاه سلطان شهاب الدین ابن احمد از انگلستان در سال ۱۳۸۸ و سردیس سرباز هخامنشی در سال ۱۳۹۷٫ از طرفی باید گفت نمایش آثار استردادی ایران در قالب نمایشگاه هایی که به مناسبت های مختلف در موزه ایران برگزار شد، موجب افزایش نیروی خودباوری، غرور ملی در سطح ملی شده و برگزاری نمایشگاه های گوناگون به واسطه عواید حاصل از فروش بلیت به جهت مادی نیز قابل توجه بوده است.

به نمایشگاه اشاره کردید، در این سال ها هم نمایشگاه های زیادی از آثار ایران در خارج از کشور برگزار شد، هم در ایران آثار کشورهای دیگر به نمایش در آمد. تعداد و اسامی نمایشگاه های بین المللی را نام می برید؟

بله درست است. در این مدت ۳۷ نمایشگاه بین المللی با محوریت تمدن ایران در دوران پیش از اسلام (ایران باستان) و بعد از دوران اسلامی با هدف شناسایی و آشنایی سایر کشورهای جهان با فرهنگ و تمدن غنی ایران اسلامی برگزار شده است که سبب افزایش روحیه خودباوری و نمایش عظمت و اقتدار تاریخ چندین هزار ساله این سرزمین شد. این نمایشگاه ها شامل نمایشگاه «هفت هزار سال هنر و تمدن ایران» در موزه های اروپا در دو مقطع ۱۳۷۹ تا سال ۱۳۸۴ در کشورهای اتریش، آلمان، بلژیک، سوئیس، اسپانیا، کرواسی و پرتغال و از سال ۱۳۹۴ در کشورهای آلمان، اتریش، فرانسه، ایتالیا، بلژیک، هند، سنگاپور و آمریکا، نمایشگاه «شکوه پارسی» در سال ۱۳۸۳ در بوخوم آلمان، نمایشگاه «امپراتوری فراموش شده پارس» به مدت پنج ماه از شهریور ۱۳۸۴ در موزه لندن با برگزاری همایش و کارگاه آموزشی، نمایشگاه «شکوه ایران» در مرداد ۱۳۸۴ در موزه هنر متروپولیتن توکیو و پس از آن به مدت یک سال در چهار شهر ژاپن، نمایشگاه «ایران نمادی ازپردیس» با آثاری از دوره عیلامی تا دوره قاجار در آبان ۱۳۸۵ در مکزیکوسیتی، نمایشگاه «شکوه هنر دوران صفویه» از مهر تا دی ماه ۱۳۸۶ در موزه لوور فرانسه، نمایشگاه «فرهنگ، هنر و تمدن صفوی» در شهریور ۱۳۸۶ در موزه لوور فرانسه، نمایشگاه «شاه عباس و بازسازی ایران» از اسفند ۱۳۸۷ تا خرداد ۱۳۸۸ در موزه بریتانیا، نمایشگاه «شکوه پارسی» از اردیبهشت تا دی ماه ۱۳۸۷ در موزه های شهر سئول و دگو کره جنوبی، نمایشگاه «فرهنگ و تمدن ده هزار ساله ایران» در آذر ماه ۱۳۸۸ به مدت دو ماه در موزه توپکاپی استانبول، نمایشگاه «تمدن، فرهنگ و هنر» در شهرهای سائوپولو و برازیلیای برزیل از اسفند ۱۳۸۹، نمایشگاه «چینیهای آبی و سفید ایران» با مشارکت موزه ملی و چین به مدت یک ماه از مهر ۱۳۹۱ در موزه شانگهای چین، نمایشگاه «پنه لوپه، نماد صلح و دوستی» در میلان ایتالیا به مدت چهار ماه در سال ۱۳۹۴، نمایشگاه «شیرها و گاوها، از ایران باستان تا اکویلیا» از تیر تا مهر ۱۳۹۵ در موزه باستان شناسی اکویلیا در شمال ایتالیا، نمایشگاه «ایران، فرهنگ کهن بین آب و بیابان» در تالار هنر و نمایش جمهوری فدرال آلمان در بن در فروردین ۱۳۹۶، نمایشگاه «امپراتوری گل های سرخ» با آثاری از موزه ملی و کاخ گلستان در موزه لوور، شعبه لانس از فروردین تا مرداد ۱۳۹۷ و نمایشگاه «ایران، مهد تمدن» از خرداد تا آبان ۱۳۹۷ در موزه درنتس هلند است.

 

و حرف آخر؟

باید به دگرگونی و گسترش حوزه های مرتبط با میراث فرهنگی در مقایسه با زمان پیش از انقلاب و بعد از تشکیل سازمان به لحاظ تعداد نیروهای متخصص، تنوع موضوعات تحت مدیریت، تعداد آثار ثبتی ملموس و ناملموس و طبیعی در فهرست آثار ملی و جهانی، تعداد موزه ها، تعداد آثار تحت حفاظت و مرمت و بهره گیری از علوم و تخصص های چندرشته ای و فناوری های جدید و مشارکت مردم در امر مرمت اشاره و از همه مهم تر حضور میراث فرهنگی در زندگی روزمره مردم و تبدیل آن به مطالبه عمومی به واسطه رسانه های جمعی را ذکر کرد.

 

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

دیدگاه‌های این نوشته


*

code