ملایر شهر ملی منبت

صدای چکش و حرکت مغار بر بافت سخت چوب گردو و راش، بازی دست‌های استادکاران برای منبت‌کاری بر اسکلت چوبی مبل‌ها، از هنری حکایت می‌کند که قدمتی چندهزارساله دارد. منبت‌کاری و نقش‌زدن بر چوب اگرچه در شهرستان‌های دیگری مانند آباده و گلپایگان هم انجام می‌شود، اما وجود هشت‌هزار هنرمند منبت‌کار و بیش از چهارهزار واحد تولیدی، سبب‌شده تا به پشتوانه آن، ملایر در استان همدان به‌عنوان شهر ملی مبل و منبت ایران شناخته شود.

سال ۱۳۹۴، مهم‌ترین مطالبه منبت‌کاران ملایری، داشتن شهرک صنعتی مبل و منبت بود، بسیاری از هنرمندان فعال در این رشته هنری، معتقد بودند کلاف مبل‌های گران‌قیمتی که در تهران عرضه می‌شود، به دست آن‌ها ساخته شده اما سهمشان از فروش این محصولات چوبی ناچیز است تا جایی که نمایندگان مردم ملایر در مجلس شورای اسلامی خواستار رسیدگی به وضعیت منبت‌کاران ملایری شدند و راه‌اندازی شهرک صنعتی را به‌عنوان مطالبه هنرمندان این شهر مطرح کردند.

اکنون دوسال از آن زمان می‌گذرد و نه‌تنها دو شهرک اختصاصی، مبل و منبت در این شهر افتتاح شده بلکه ملایر با بیش از هشت روستا ( که شغل اصلی ساکنانش منبت‌کاری است از سوی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور به شهر ملی مبل و منبت تبدیل شده است. از میان روستاهای این شهر، روستای «دهنوی آورزمان» را مهد منبت ملایر و روستای پایلوت تولید مبل و منبت می‌دانند، روستایی که تمام ساکنانش منبت‌کار هستند و این هنر را نسل به نسل به فرزندان خود منتقل می‌کنند).

اگرچه امروزه بازار فعالیت شرکت‌های تعاونی هنرهای دستی و سنتی در روستاها داغ است اما در ملایر بیشتر کارگاه‌ها مالکیت خصوصی دارد و خانوادگی اداره می‌شود اما علاوه بر کارگاه‌های روستایی، طبق اعلام مسئولان استان همدان دو شهرک صنعتی اختصاصی مبل و منبت هم در ملایر فعالیت می‌کند که هر کدامِ آن‌ها ۸۰ کارگاه تولید مبل و منبت با حداکثر ۳۰ نفر هنرمند دارد و در فضایی به وسعت ۷ کیلومتر، ۱۵۰ نمایشگاه عرضه مبل را در خود جا می‌دهند.

به نام ملایر، به کام تهران

آنچه را از سوی هنرمندان منبت‌کار ملایری، نقطه‌ضعف صنعت مبل و منبت ملایر محسوب می‌شود می‌توان رنگ‌کاری و رویه‌کوبی دانست، شاید همین عامل سبب شده مبل و منبت ملایر آنطور که باید در میان مردم شناخته نشود و بازار صادراتش کساد باشد. به گفته هنرمندان این شهر، استان‌های همجوار و استان تهران، مبل خام را از کارگاه‌های ملایر می‌خرند و پس از رنگ‌کاری بدون ذکر نامی از ملایر، به نام خود می‌فروشند. اما وقتی قرار باشد شهری ملی شود، باید گام‌هایی برای بهبود نقاط ضعف آن انجام شود از همین رو فرمانداری ویژه شهرستان ملایر در سند آمایش استان که ابتدای امسال در شورای برنامه‌ریزی و توسعه به تصویب رسید، به ایجاد کارخانه‌های پارچه‌بافی و روکش مبل در ملایر هم توجه کرد. بااین‌حال نظر ابراهیم جلیلی، مدیر اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهر ملایر، درباره صادرات صنایع چوبی این شهر، با نظر هنرمندان متفاوت است. او معتقد است سالانه ۸۰هزار سرویسْ کار چوبی تولیدْ و به آسیای میانه، کشورهای حاشیه خلیج فارس، ترکیه و عراق صادر می‌شود.

منبت‌کاری محدود به مبل‌سازی نیست

جلیلی نقطه‌ضعف اصلی را در کمبود امکانات رویه‌کوبی و رنگ‌کاری نمی‌داند بلکه تمرکز بیش‌ازاندازه هنرمندان بر مبل‌سازی را عاملی می‌داند که سبب می‌شود منبت آنطور که باید رشد نکند. به گفته او هنرمندان نباید منبت‌کاری را وابسته به مبل‌سازی بدانند و باید تلاش کنند از این هنر درصنایع دیگری هم که هزینه کمتری دارد بهره برند تا مخاطبان بتوانند با هر شرایط مالی محصولات منبت‌کاری‌شده را بخرند. از طرفی صنعت مبل منبت‌کاری‌شده باید به سمتی رود که طراحی آن با وضعیت فعلی منازل مسکونی که هر روز متراژشان کمتر می‌شود خود را وفق دهد.

دیدگاه‌های این نوشته


*

code