نگاهی به چند و چون روز ملی پرنده‌نگری

سر به هوا باش

احسان رستمی پور

شاید در پارک‌های شهر و مناطق بکر طبیعی گردشگرانی را دیده‌اید که با دوربین‌های دوچشمی ساعت‌ها، شاخه‌های درختان و آسمان را نظاره می‌کنند. کتابچه‌ای همراه دارند و لیستی را تکمیل می‌کنند. پرنده‌نگرها با حوصله فراوان در حال ثبت گونه‌های مختلف هستند. هرچند بسیاری فکر می‌کنند این کار یک فعالیت تخصصی است، اما پرنده‌نگری یکی از شاخه‌های طبیعت‌گردی است. پنجشنبه نخست آذرماه روز ملی پرنده‌نگری است؛ شاخه‌ای کمتر شناخته‌شده؛ اما جذاب از طبیعت‌گردی که چند سالی است در حال رونق است.

چطور نخستین پنجشنبه آذر روز پرنده‌نگری شد؟

روز ملی پرنده‌نگری، روزی برای پاسداشت این شاخه از طبیعت‌گردی است، اما این روز فرازونشیب‌های زیادی را پشت سر گذاشته است. «پورنگ پورحسینی»، مدیر دفتر طبیعت‌گردی سازمان میراث فرهنگی در این‌باره می‌گوید: «حدود هشت سال قبل به‌دنبال روز مناسبی برای رویداد پرنده‌نگری بودیم. روز جهانی پرندگان مهاجر را انتخاب و حتی برنامه‌ای نیز در کاخ سعدآباد برگزار کردیم. این روز در اردیبهشت‌ماه است.»

او به انتقاداتی که به این انتخاب بود، اشاره می‌کند و می‌گوید: «برخی از کارشناسان نقد کردند که اردیبهشت‌ماه فصل زادآوری پرندگان است و این انتقاد بجایی بود. گروهی از متخصصان و فعالان این حوزه تعیین شد و پنجشنبه هفته نخست آذرماه برای روز ملی پرنده‌نگری انتخاب شد. در این فصل دیگر پرنده‌ها زادآوری ندارند. از سوی دیگر تالاب‌های کشور در این زمان پر از پرندگان مهاجر است و همچنین به‌علت ریزش برگ درختان، پرندگان راحت‌تر رصد می‌شوند.»

پرنده‌شناسی شاخه جذاب و عمومی طبیعت‌گردی است

برخی فکر می‌کنند پرنده‌نگری شاخه‌ای تخصصی است. بسیاری حتی از اینکه پرنده‌نگری یکی از شاخه‌های طبیعت‌گردی است، بی‌خبر هستند. پورحسینی اما می‌گوید: «باید در نظر بگیریم که فعالیت پرنده‌شناسی نیست و پرنده‌نگری از خیلی از انواع طبیعت‌گردی‌ها عمومی‌تر و تقریحی‌تر است.طبیعت‌گردی شاخه‌های گسترده‌ای مانند سفر به کویر و رصد ستاره یا شب‌مانی در طبیعت دارد. برای این شاخه‌ها به امکانات مختلفی نیاز است، اما پرنده‌نگری را می‌توان با یک دوربین دوچشمی ساده و کتاب راهنما از پارک‌های شهری آغاز کرد.پرنده‌نگری اتفاقا در شهرها معنای بیشتری دارد. با پرنده‌نگری می‌توان به آمار پرندگان و گونه‌های هر شهر رسید.»

برای پرنده‌نگری حتی به سفر هم گاهی احتیاجی نیست؛ هرچند طبیعت‌گردی شاخه‌های جذابی مانند کویرگردی، شب‌مانی در طبیعت و غیره دارد. پورحسینی می‌گوید: «یک دوربین دوچشمی ارزان و یک کتاب راهنما برای پرنده‌نگری کافی است. اکنون کتاب‌های خوبی در این زمینه در کشور تالیف شده است و این کتاب‌ها کمک می‌کند که پرنده‌نگرها گونه‌ها، جنسیت، شکل و شمایل و جزئیات زندگی پرندگان را شناسایی کنند.»

سازمان میراث فرهنگی تسهیل‌گر است

سازمان میراث فرهنگی و دفتر طبیعت‌گردی این سازمان سعی کرده هر ساله این روز ملی را گرامی بدارد و به‌نحوی متولی آن باشد. پورحسینی می‌گوید: «دفتر طبیعت‌گردی و سازمان میراث فرهنگی در این قضیه تنها تسهیل‌گر است. ما با شبکه‌های رصد پرندگان در ارتباط هستیم و به آنها کمک می‌کنیم. از این رو بر تربیت راهنمای گردشگری تخصصی برای آن تاکید داریم.»

مدیر دفتر طبیعت‌گردی از موج پرنده‌نگری راه‌افتاده در کشور راضی است و می‌گوید: «حتی به‌دنبال ثبت این روز در تقویم نیستیم. مردم خود در حال انجام و پیش بردن این موضوع هستند و در آینده بالاخره این روز در تقویم ثبت خواهد شد.»

ایران در یک گذرگاه زیستی قرار دارد

پرنده‌نگری می‌تواند در صنعت گردشگری هم نقش ایفا کند؛ چه آنکه طبیعت‌گردی در بسیاری از کشورها دلیل اصلی سفر گردشگران است. پورحسینی معتقد است: «بسیار زیاد می‌تواند به تنوع گردشگری و جذب گردشگر کمک کند. در ایران نه‌تنها گوناگونی پرندگان بسیار است، بلکه ما تعدد اقلیم‌های مختلف نیز داریم.»

او با اشاره به ظرفیت طبیعت ایران می‌گوید: «ایران علاوه بر قرار گرفتن در گذرگاه فرهنگی، در یک گذرگاه زیستی نیز قرار گرفته است. برای نمونه در سیستان و بلوچستان می‌توان گونه‌های شبه‌قاره هند را دید، در ارس ما گونه‌های قفقازی را داریم، در مرکز ایران نیز گونه‌های بومی ایران را داریم که نشان از تنوع بالا در اقلیم‌های مختلف است.»

اما پرنده در فرهنگ ایران نیز نقش بسیاری دارد. ردپای آن در تاریخ، هنر و ادبیات نیز دیده می‌شود؛ اتفاقی که می‌تواند پرنده‌نگری ایران را با مسائل فرهنگی و تاریخی همراه کند و از آن یک جاذبه بسازد. پورحسینی می‌گوید: «اکوتوریسم ایران با آفریقا متفاوت است. درست است در آفریقا شما را به حیات وحشی بکر می‌برند، اما در ایران طبیعت درهم‌تنیدگی فرهنکی دارد. تولید محصول ارزشمند از این درهم‌تنیدگی کار سختی است، اما باید بگوییم که اتفاق‌هایی در حال رخ دادن است و ما به این سو می‌رویم.»

تورهای پرنده‌نگری زیادی اکنون در ایران برگزار می‌شود؛ تورهایی که هرچند جنبه‌های مختلفی دارند، اما علاوه بر تاریخ زیست پرندگان در ایران و نقش آنها در آثار تاریخی، به این تورها می‌توان جاذبه تازه‌ای از پرنده‌نگری افزود تا تورهایی طراحی شود که در کنار مسائل حیات وحش، حضور پرنده و نقوش آن در ایران را نیز پوشش دهند و جذابیت دوچندانی به این رشته طبیعت‌گردی ببخشند.

دیدگاه‌های این نوشته


*

code