پاپوش‌های بشرویگی

کفش در فرهنگ مردم بشرویه خراسان

 

نرجس جبرائیلی

کارشناس ارشد ایران‌شناسی، دانشگاه تهران

 

بشرویه شهری است در حاشیه دشت کویر. میان فردوس و طبس. شهری که تا حدود نیم قرن پیش­، تقریبا تمام نیازهای زندگی مردم، در خود شهر، برآورده و به دست مردم ساخته می­شد. یکی از این نیازها پای­افزار و کفش بود که با دست کفش­دوزان شهر دوخته می­شد. کفش­دوزان برای ساخت کفش از چرم دباغی شده­ گوسفند و بز استفاده می­کردند. دباغی نیز در خود شهر به بهترین شکل ممکن و با استفاده از امکانات در دسترس، انجام می­شد. کفش­دوزان، پوست­های دباغی شده سفت و محکم را دوباره به شکل نرم و قابل انعطاف درآورده و از آن، کفش‌های مختلف برای مختلف می­دوختند. چرمی که برای دوختن کفش، دباغی می­شد «تیماژ» و چرمی که برای دوختن جلیقه و عبا، دباغی می­شد، «آشی» نام داشت.

کفشی که به شکل چکمه بود و جلوی آن با چند منگنه به هم وصل می­شد، «پِزار» (مصوت –ِ باید کشیده شود) نام داشت. این واژه شاید به معنی پِی اِزار(شلوار) باشد. پِزار کفشی مرغوب و مجلسی بود. کفش دیگری نیز شبیه پِزار دوخته می­شد که نوعی پوتین بود و کشاورزان به کار می‌بردند. در زیر تخت این کفش، میخ‌های فراوانی قرار می­دادند تا در هنگام خیس و لیز بودن زمین، مانع سرخوردن و آسیب دیدن فرد بشود. پزار بلندتر از پوتین بود و هر دو در جلو با چند منگنه و بند بسته می­شدند. کفشی که بیشتر مردم از آن استفاده می­کردند و برای آقایان دوخته می­شد، «قُندَرَه» نام داشت که روی آن شبیه نعلین، و در کل، شبیه کفش­های رسمی کنونی و بدون ساق بود. کفشی بسیار محکم و سنگین بود. برای بانوان نیز کفشی از تیماژ، دوخته می­شد که آن هم شبیه کفش­های رسمی کنونی و بدون ساق بود.

«گیوه» نام کفشی بود که در منطقه طبس و بجستان و مشهد دوخته می­شد. تخته­ زیر کفش از جنس پارچه بود و بخشی از پارچه­های مورد نیاز این کفش، هم به صورت تخته آماده و هم به صورت پارچه خام، از بشرویه به طبس فرستاده می­شد. روش درست­کردن تخته گیوه به این شکل بود که دست­کم یک متر پارچه را در کنار هم تا می­زدند و پنج قسمت آن را با نخی از جنس موی بز که ضد آب است و نمی­پوسد، به هم نزدیک کرده تا به اندازه یک تخته کفش درآید و می­دوختند. سپس جلو و پشت تخته را برش داده و برای این قسمت‌ها از جنس تیماژ، محافظی متصل می­کردند که «سنگ­اِشکن» یا «سَختی­یو» نام داشت. حفاظت‌کننده­ای محکم که در برخورد کفش با سنگ­ مانع آسیب دیدن کفش شود. روی کفش را هم با نخ می­بافتند تا به اندازه مورد نظر برسد.

«چَپَّک»، نام کفش ساده­ای بود که حکم دمپایی داشت و برای ساختن آن روی یک تخته چوبی چهار سوراخ که دوتا در جلو و دوتا در پاشنه، ایجاد کرده و دو نخ را از سوراخ­ها می‌گذراندند و روی پا به هم گره می­دادند. «اُرُسی» کفش دیگری بود که از روی کفش­هایی که برخی از مردم از عشق­آبادِ شوروی، می­آوردند، دوخته می­شد. کفش­های کهنه را «لَخَه» (مصوت­های –َ کشیده شود)، می­گفتند.

دیدگاه‌های این نوشته


*

code