پیشکسوت

روحانیون چه می پوشند؟
نعلین دوزی در بهارستان
ریحانه جاویدی
۹۰ سال سن دارد، با گوش هایی که با سمعک هم به سختی می شنوند و حافظه ای که به سبب کهولت سن خاطرات را کم رنگ به یاد می آورد. از سال ۱۳۴۲ در مغازه ای درست رو به روی در ورودی مسجد سپهسالار تهران که امروزه به نام مسجد شهید مطهری شناخته می شود؛ نعلین می دوزد اما کسبه راسته کفش فروش ها هیچ کدام نمی دانند مغازه ابراهیم عقیلی، نعلین دوز قدیمی میدان بهارستان کجاست. پیرمردی که نعلین های آیت الله امامی کاشانی، متولی مسجد سپهسالار را دوخته و هنر دستش روزگاری میان علمایی که به مسجد تردد داشتند، بر و بیایی داشت. هنوز هم بعد از این همه سال صبح الطلوع لباس می پوشد و آماده بالا زدن کرکره مغازه ای می شود که جوانیش را در آن گذرانده، مغازه ای که دیگر شباهتی به کارگاه قدیمیش ندارد و مانند سایر مغازه های این راسته تبدیل به کفش فروشی شده حتی تابلوی قدیمی مغازه را هم در پروژه بازسازی میدان بهارستان، از سر درش جدا کردند تا خاطرات روزهایی که ابراهیم عقیلی در این مغازه بهترین نعلین های محله را می دوخت، پاک شود. پیرمرد با تلاش بسیار نکاتی درباره نعلین می گوید و از خاطرات روزهای دورش چند تصویر کوتاه به یاد می آورد. از مصدق تعریف می کند و ترور حسن علی منصور. با صدای بلندی که برای خودش قابل شنیدن باشد، می گوید: « آن زمان این محله هر روز یک اتفاق با خود به همراه داشت. یک روز در کارگاه مشغول کار بودم که آقای مصدق، نخست وزیر وقت، مقابل مجلس شورای ملی شروع به سخنرانی کرد، صدایش به درستی نمی رسید و من چهارپایه مغازه را زیر پایش گذاشتم. یک روز دیگر هم درست مقابل دکان ما بود که حسن علی منصور ترور شد.»

فراموشی هم نعلین دوزی را از ذهنش پاک نکرد
ابراهیم عقیلی سال هاست دیگر نعلین نمی دوزد اما هنوز هم مراحل دوخت این کفش سنتی را به یاد دارد. اگرچه خودش به سختی تعریف می کند اما پسرش که حالا اداره مغازه به دست اوست به کمکش می آید و در توضیح سخنان پدر درباره نعلین دوزی می گوید: « نعلین الهام گرفته شده از چاروق* است. مانند بسیاری از کفش های سنتی از چرم دوخته می شود، با رویه کوتاه. نعلین های قدیمی و سنتی، تفاوتی در طراحی برای پای چپ و راست ندارد و تفاوتی نمی کند کدام لنگه را برای کدام یکی از پاها استفاده کنید.»

به گفته این استادکار قدیمی رنگ زرد برای استفاده از نعلین مستحب است به همین دلیل هم در روزهای اوج کارش تنها از چرم زرد رنگ برای دوخت نعلین استفاده می کرده و همین سبب شهرتش بین علمایی بوده است که به مسجد سپهسالار رفت و آمد داشتند. او می گوید پیش از شروع هر کاری باید چرم را آب اندود کرد تا وقتی پا در آب فرو می رود، آب را به خود نکشد. به این ترتیب که طاقچه چرم را روی قدح سفالی پر آب می انداختند، بعد از گذشت ۲۴ ساعت با مشته بر آن می کوبند تا آب از بافت چرم خارج شود و بعد بار دیگرچرم را در قدح آب قرار می دهند تا نعلین در برابر آب مقاوم شود. بعد از آن که رویه نعلین برش زده بشد، نوبت به مرحله پیشکاری می رسد، در این مرحله کفی نعلین را قالب زده، آستر را به آن می چسبانیم. سرپنجه ها را می چسبانیم، یک ربع پرس می کنیم و بعد برای مدت دو ساعت نعلین را در کوره میگذاریم. بعد از خروج از کوره کفش میخکشی شده و آماده استفاده می شود.»

این پیشکسوت نعلین دوز معتقد است کمتر کسی است که این روزها سراغ یادگرفتن نعلین برود، چرا که استفاده از این نوع پاپوش کمتر رایج است و دوخت آن به صرفه نیست اما اگر کسی بخواهد دوخت نعلین را فرابگیرد، با سفر ۴ ماه وقت می تواند فوت و فن کار را بیاموزد.

دیدگاه‌های این نوشته


*

code