گذری بر صنایع دستی

روایت شهرها و روستاهای جهانی صنایع دستی

زهره نیلی

صنایع دستی پس از جنگ جهانی دوم با محتوای هنری و فرهنگی مورد توجه کشورهای پیشرفته قرار گرفت و ۱۰ ژوئن، همزمان با ۲۰ خرداد، سال ۱۹۶۴ میلادی، نخستین کنگره جهانی با شرکت مسئولان اجرایی، استادان دانشگاه، هنرمندان و صنعتگران بیش از ۴۰ کشور جهان در نیویورک برگزار شد که در قطعنامه پایانی این کنگره، تاسیس شورای جهانی صنایع دستی به‌عنوان نهاد وابسته به یونسکو به تصویب رسید.

با تاسیس سازمان ملل متحد، محافظت از میراث‌های فرهنگی بشری بر عهده یونسکو یا سازمان تربیتی ـ علمی و فرهنگی ملل متحد گذاشته شده است. سال ۱۹۶۴ میلادی بود که شورای جهانی صنایع دستی، در قالب یکی از ارگان‌های وابسته به یونسکو، مورد توجه قرار گرفت.

سال ۱۳۴۷ شمسی سازمان صنایع دستی ایران به عضویت شورای جهانی صنایع دستی درآمد، اما نزدیک به نیم‌قرن گذشت تا اصفهان، شهر جهانی صنایع دستی شد. پیش از این تنها «جیپور» هند، عنوان شهر جهانی صنایع دستی را به خود اختصاص داده بود.

سال ۲۰۱۵، جلسه‌ای در کشور هند برگزار شد و شورای جهانی صنایع دستی، بخش آسیا ـ اقیانوسیه، از میان ۶ شهر، اصفهان و تبریز را به‌طور همزمان به ثبت رساند؛ اولی، شهر جهانی صنایع دستی و دومی به‌عنوان شهر جهانی فرش انتخاب شد.

امسال هم شورای جهانی صنایع دستی، دو شهر «سیرجان» را به‌عنوان شهر جهانی گلیم و «مریوان» را به عنوان شهر «کلاش» (گیوه) معرفی کرد و به این ترتیب، تعداد شهرهای جهانی ایران به ۶ شهر افزایش پیدا کرد. یعنی علاوه بر اصفهان، تبریز، سیرجان و مریوان؛ مشهد هم به‌عنوان شهر جهانی سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی و «لالجین»، با نام شهر جهانی سفال شناخته شده‌اند.

امسال، در آخرین روزهای سال ۲۰۱۷ روستای «کلپورگان» در استان سیستان‌وبلوچستان هم به‌عنوان نخستین روستای جهانی سفال معرفی شد؛ روستایی که زنان و دختران آن، همچنان به شیوه نیاکان خود سفالگری می‌کنند و از هیچ ابزار ماشینی در ساخت سفال بهره نمی‌برند.

اما فایده انتخاب شهرهای جهانی چیست و تاثیر آن بر معرفی یک شهر و رونق صنایع دستی آن کدام است؛ چراکه برخی معتقدند ثبت یک شهر یا یک روستا در شورای جهانی صنایع دستی فایده چندانی ندارد و به رونق صنایع‌دستی ویژه آن منطقه منجر نمی‌شود؛ تنها به آن شهر یا روستا جنبه موزه‌ای می‌دهد. اما «بهمن نامورمطلق» معتقد است: «نباید ثبت شهرها در فهرست جهانی را زیر سوال برد؛ چراکه برندسازی، اتفاق مهمی است که با ثبت جهانی یک منطقه رخ می‌دهد.»

به گفته معاون صنایع دستی کشور، ثبت جهانی یک شهر یا روستا فرصت خوبی است تا آن منطقه با دیگر کشورها تعامل برقرار کند و به برند تبدیل شود و این مساله، باعث در یاد ماندن آن شهر یا آن روستا می‌شود.

«نامورمطلق» به مراحلی که برای ثبت جهانی یک شهر یا روستا باید انجام شود، اشاره و بیان می‌کند: «ابتدا پرونده مورد نظر برای ثبت در شورای جهانی صنایع دستی تهیه و به این شورا ارسال می‌شود، پس از آن داوران و ارزیاب‌ها به شهر مورد نظر می‌آیند و دیده‌های خود را ثبت و ضبط می‌کنند، آنگاه ویژگی‌های یک شهر را بررسی و ثبت جهانی آن را به رای و شور می‌گذارند.»

 

به گفته «نامورمطلق»، معاونت صنایع دستی کشور، تنها به ثبت یک شهر یا یک روستا در شورای جهانی صنایع‌دستی بسنده نکرده‌؛ بلکه به راهکارهای قانونی که موجب توسعه یک شهر یا روستا می‌شود هم اندیشیده و توسعه شهرهای جهانی را در اولویت برنامه ششم توسعه قرار داده است. همچنین از دستگاه‌ها و سازمان‌های مختلف خواسته شده تا به شهرهای جهانی اعتبارات ویژه‌ای اختصاص دهند و تجهیز این شهرها و فراهم آوردن زیرساخت‌های لازم برای شهرها و روستاهای جهانی صنایع دستی را در اولویت کار خود قرار دهند.

معاون صنایع دستی کشور، توجه به میراث فرهنگی و صنایع دستی را یکی از راه‌های توسعه شهرها و روستاها می‌داند و می‌گوید: «ثبت جهانی موجب رونق یک منطقه می‌شود و ما بر آنیم تا بر تعداد روستاها و شهرهای جهانی خود بیفزاییم، اما توجه به صنایع دستی تنها وظیفه سازمان میراث فرهنگی است. همه ایرانی‌ها در قبال هویت و فرهنگ و پیشینه فرهنگی خود مسئولند و باید در حفظ و معرفی آن بکوشند. من در جایگاه معاون صنایع دستی چه کنم؛ وقتی فیروزه ما را در دنیا به نام «ترکوآز» می‌شناسند. تنها کاری که از دست من به‌عنوان یک شخص حقوقی برمی‌آید این است که همه تلاش خود را به کار بندم تا مشهد به نام شهر جهانی سنگ‌های قیمتی ثبت شود.»

 

دیدگاه‌های این نوشته


*

code