گفت‌وگو با یکی از بافنده های گلیم خاص سیرجانی

گره در گره با شیرکی‌پیچ

 

سحر آزاد

گرچه شیرکی پیچ هنر زنان گلیم باف سیرجانی است اما مردان نیز در این هنر سرآمد هستند.حمید روح‌الامینی کاری ندارد که سیرجان به شهر گلیم معروف شده یا این رشته به ثبت جهانی رسیده است. او کار خود را ادامه می‌دهد، با افسوس از گذشته صحبت نمی‌کند، اما در لابه‌لای صحبت‌هایش می‌توان حس کرد که طعم روزگار پررونق شیرکی‌پیچ هنوز هم برایش به خوشی به یادگار مانده است.

این‌بار به سراغ یکی دیگر از هنرمندان صنایع‌دستی رفتیم که در سیرجان مشغول به فعالیت است. حمید روح‌الامینی مانند خیلی از هم‌صنفان خود، رویه رایج در صنایع‌دستی را پیش نگرفته است. او بر خلاف بسیاری از فعالان این رشته که هنر خود را از نیاکان به ارث می‌برند، پس از گرفتن دیپلم و حضور در جبهه‌های جنگ؛ وقتی به سیرجان برمی‌گردد، به‌دنبال کار و کسبی می‌گردد و شغلی را انتخاب می‌کند که در این منطقه رواج داشته است. او سال‌هاست با مدیریت کارگاه‌های شیرکی‌‌پیچ که نوعی از گلیم‌بافی است، چرخ این رشته را زنده نگه داشته است.

سیرجان نه‌تنها به‌عنوان شهر جهانی گلیم معرفی شده، بلکه شهریور امسال هم شیرکی‌پیچ آن به ثبت جهانی رسید. شیرکی‌پیچ، یکی از انواع زیراندازهای ایرانی است که در زیرمجموعه بافته‌های داری قرار می‌گیرد. شیرکی‌پیچ ظاهری شبیه به قالی دارد و همانند قالی با گره بافته می‌شود، اما بر خلاف دیگر انواع گلیم که پود باعث تکمیل و نماینده نقوش می‌شود، در اینجا پود تنها نقش اتصال تارها را برعهده دارد و همیشه در پشت گوشت (پرز) گلیم مخفی است و قابل رویت نیست.

دو ماه پیش از ثبت جهانی این رشته، ناظران و داوران بین‌المللی شورای جهانی صنایع دستی در بازدیدی که از سیرجان داشتند، از کارگاه‌های روح‌الامینی نیز بازدید کردند. او متولد ۱۳۴۳ است و از سال ۶۷ وارد کار شیرکی‌پیچ شد. از سال ۶۹ تا ۷۳ به‌عنوان کارشناس کمیته امداد مشغول شد و از سال ۷۴ بود که کارگاه خودش را راه‌اندازی کرد. روح‌الامینی با دایر کردن این کارگاه، طرح و نقشه‌هایی را که انتخاب می‌کرد، در اختیار بافنده‌ها قرار می‌داد و بعد از مدتی توانست حرفه‌اش را به دیگر شهرها هم وسعت دهد. او در مورد وضعیت فعلی آن دوران می‌گوید: «آن زمان وضعیت گلیم‌بافی و شیرکی‌پیچ خیلی خوب بود، برای همین بافنده‌های زیادی هم جذب این کار می‌شدند. هر بافنده‌ای به‌طور تقریبی ماهی یک متر گلیم می‌بافت و در بازار داخلی و خارجی، مشتریان خودمان را داشتیم. بسیاری از کارهایمان به ترکیه و کشورهای اروپایی صادر می‌شد.»

روح‌الامینی ادامه می‌دهد که گلیم‌های سیرجان مثل هر منطقه دیگری در ایران، طرح و نقشه‌های مخصوص خود را دارند که از عناصر طبیعی و فرهنگی آنجا الهام گرفته و او هم با به‌کارگیری همین طرح‌ها، اقدام به تولید گلیم‌هایی کرد که مورد توجه تاجرهای اروپایی قرار گرفت. به گفته او طرح‌هایی که برای مشتریان داخلی و خارجی بافته می‌شوند، تفاوت چندانی با هم ندارند؛ مگر در جزئیاتی همچون رنگ. تجربه روح‌الامینی می‌گوید خارجی‌ها به رنگ‌هایی همچون قرمز، شتری و گاهی اوقات سرمه‌ای بیشتر تمایل دارند.

به گفته او، وضعیت شیرکی‌پیچ در یک دوره ۱۵ساله از سال ۷۰ تا ۸۵ خوب بود، اما شرایط به همین منوال باقی نماند و تحریم‌ها باعث شد صادرات گلیم‌بافی با افت مواجه شود؛ تا جایی که در حال حاضر حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد بافنده‌ها، این حرفه را رها کرده‌اند، چون بازار مانند سابق نیست: «الان، بازار خوب نیست. دیگر دختران جوان زیر بار گلیم‌بافی نمی‌روند، مگر کسانی که از خانواده‌های متوسط هستند و برای امرار معاش نیاز به این کار دارند. تولیدات‌مان به قدر مصرف داخلی و در حد فروشگاه‌های صنایع ‌دستی است. دیگر از تجار و مشتری‌هایی که به فکر صادرات بودند، خبری نیست. آنها که به‌صورت عمده به خرید گلیم می‌پرداختند، کارشان را تعطیل کرده‌اند. طبیعی هم هست؛ وقتی مشتری نباشد، کار ادامه پیدا نمی‌کند.»

در همان سال‌های پررونق دادوستد شیرکی‌پیچ سیرجان، ۶۰۰-۵۰۰ خانوار در کارگاه روح‌الامینی کار می‌کردند، اما الان تعداد آنها به ۱۶۰-۱۵۰ خانوار رسیده است که تولیدات خود را به فروشگاه‌های صنایع دستی در تهران، اصفهان و شیراز ارسال می‌کنند. ۸۰ درصد این گلیم‌ها به تهران و حدود ۲۰ درصد باقیمانده هم به شیراز و اصفهان می‌رود. آنها از نظر مواد اولیه مشکلی ندارند و از همان سیرجان تمام مواد را تهیه می‌کنند. در نهایت محصولی هم که بافته می‌شود، بر خلاف بسیاری از زیراندازهای دیگر که با گذشت سال‌ها از قیمت آن کاسته می‌شود، گذشت زمان به ارزش آن اضافه می‌کند. روح‌الامینی دلیل آن را نوع بافت و گره‌هایی می‌داند که در شیرکی‌پیچ استفاده می‌شود: «خوبی گلیمی که خوب بافته شود این است که اگر سوراخ یا پاره شود، باز نمی‌شود؛ یعنی پارگی آن گسترش پیدا نمی‌کند، چون در آن از جفت‌گره استفاده می‌شود که به‌هیچ عنوان باز نمی‌شود. یکی از نکته‌های قابل تعریف شیرکی‌پیچ همین استقامت آن است و جالب است که هرچه از عمر آن بگذرد، قیمتش هم بیشتر می‌شود، مثلا اگر یک گلیم تازه، متری ۸۰۰ هزار تومان یا یک میلیون تومان قیمت داشته باشد، بعد از پنج سال یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان یا یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان قیمت خواهد داشت.»

وقتی از روح‌الامینی می‌پرسیم که فرزندانش هم علاقه‌ای به ادامه این رشته دارند، می‌گوید: «اگر پسرانم بخواهند وارد بازار شوند، قطعا گلیم‌بافی هنوز بهترین شغلی است که می‌توانند آن را ادامه دهند.»

 

دیدگاه‌های این نوشته


*

code