آذربایجان غربی و موزه های تاریخی

از حسنلو تا موزه سنگ سه گنبد

 

استان آذربایجان غربی با احتساب دریاچه ارومیه حدود ۶۶۰,۴۳ کیلومتر مربع مساحت دارد. این استان که در شمال غرب ایران واقع شده، از طرف شمال و شمال شرق با جمهوری آذربایجان و ارمنستان، از غرب با کشورهای ترکیه و عراق، از جنوب با استان کردستان و از شرق با استان آذربایجان شرقی و زنجان همسایه است و طی ۴۰ سال گذشته فعالیت های گسترده ای در حوزه مدیریت و ساماندهی موزه ها انجام داده که از آن جمله می توان به افتتاح موزه «حسنلو» در سال ۱۳۹۲ اشاره کرد. این موزه مملو از آثار ارزشمند تاریخی است که از خلال حفاری ها و کاوش های باستان شناسی از محوطه باستانی حسنلو به دست آمده اند و به آدرس، جاده ارومیه – نقده، روستای حسنلو، ضلع شرقی تپه تاریخی حسنلو در دسترس است.

موزه نقده نیز دیگر موزه ای است که طی ۴۰ سال گذشته افتتاح شده است. این موزه با مساحت بالغ بر ۶۰۰ مترمربع در سال ۱۳۷۹ در شهر نقده افتتاح شد. از جمله آثار موجود در این موزه می توان به اشیای سفالین و مفرغی، اشیایی از جنس عاج، استخوان، سنگ، اشیای نقره ای و زیورآلات طلایی، انواع سکه های اشکانی، ساسانی و انواع مهر اشاره کرد. آدرس این موزه نیز نقده، خیابان امام، خیابان پاسداران ۲، پارک لاله است.

بنای قدیمی موزه میاندوآب نیز در سال ۱۳۴۶ شمسی تاسیس و پس از تجدید بنا در سال ۱۳۸۳ با مساحت تقریبی ۲۵۰ مترمربع، توسعه و تجهیز یافت. اشیای این موزه عبارتند از: انواع سنگ های «ابسیدین»، سفال، فلز، آجر، کاشی، شیشه و سکه. آدرس موزه هم میاندوآب، خیابان امام، پارک معلم است.

موزه مهاباد در سال ۱۳۸۶ پس از مرمت و تجهیز بنای تاریخی حمام «میرزارسول» با مساحت ۵۳۷ مترمربع مورد بهره برداری قرار گرفت. در این موزه لباس های محلی ساکنان منطقه، مراسم حنابندان زنان و نحوه استحمام مردان به همراه اشیا و ابزارآلات مردم شناسی در معرض نمایش گذاشته شده است. آدرس موزه مهاباد، خیابان سیدنظام، چهارراه میدان آرد، حمام میرزارسول است.

اگر بخواهیم از سایر موزه ها و کاخ موزه های آذربایجان غربی نام ببریم، می توان به کاخ موزه «باغچه جوق» ماکو اشاره داشت. در جوار روستای باغچه جوق ماکو ساختمان مجلل و تاریخی قصر «سردار ماکو» از آثار باارزش و منحصربه فرد شمال غرب کشور قرار دارد که توسط «اقبال السلطنه ماکویی» از حکام مقتدر اواخر دوره قاجاریه و یکی از سرداران مظفرالدین شاه قاجار احداث شده است. این بنا پس از آماده سازی از سال ۱۳۶۴ ش. مورد بازدید عموم قرار گرفته و هم اکنون به عنوان کاخ موزه از آن بهره برداری می شود. مساحت زیربنای کاخ حدودا ۲۵۰۰ مترمربع است که در داخل مجموعه باغ قرار دارد. اغلب اشیای این موزه، اقلام مردم شناسی (اشیای مربوط به کاخ و زندگی اقبال السلطنه ماکویی) است. آدرس این موزه نیز کاخ موزه ماکو در دو کیلومتری جاده ماکو- بازرگان و در روستای «باغچه جوق» قرار دارد.

موزه «خوی» نیز در سال ۱۳۴۸ با مساحت تقریبی ۲۵۰ مترمربع تاسیس شد، در این موزه آثاری متعلق به ادوار پیش از تاریخ، دوره تاریخی و اشیایی مربوط به هنرهای ملی و تزئینی به نمایش گذاشته شده است. از دیگر آثار ارزشمند این موزه، انواع سکه های مسی، نقره، طلا و دوره بیزانس مربوط به سلسله های مختلف پادشاهی اشکانی، ساسانی و اوایل اسلام تا قاجاریه بوده و بخشی از مجموعه موزه به کتب خطی و اشیای مردم شناسی اختصاص داده شده است. آدرس موزه خوی، خیابان امام، کوچه نورالله خان است.

موزه ارومیه نیز یکی از غنی ترین موزه های ایران است که در سال ۱۳۴۶ با مساحت تقریبی ۷۵۰ مترمربع ساخته شده است. در سالن باستان شناسی این موزه آثار بسیار نفیس مکشوفه از تپه های باستانی استان که از آغاز دوره نوسنگی تا اواخر دوره قاجار را شامل می شود، به نمایش گذاشته شده است. برخی از اشیای این موزه عبارتند از: اشیای مکشوفه از محوطه تاریخی حسنلو، آجرهای لعابدار مکشوفه از تپه «ربط» سردشت، گل مهره های مکشوفه از تخت سلیمان تکاب، سنگ نوشته های «اورارتویی» ساکنان قدیم حوزه دریاچه ارومیه مانند: «استل کله شین»، سنگ نوشته مکشوفه روستای محمودآباد و سنگ نوشته «ماوانا». آدرس موزه ارومیه، خیابان شهیدبهشتی است.

موزه «سنگ سه گنبد» نیز در چشم اندازی بسیار زیبا در سال ۱۳۸۹ با مساحت تقریبی ۲۸۰۰ مترمربع افتتاح شد. این محوطه شامل بنای تاریخی سه گنبد (متعلق به دوره سلجوقی) و مولاژهایی از سنگ های تاریخی استان که اطراف آن را احاطه کرده، است. موزه مردم شناسی ارومیه نیز در سال ۱۳۹۲ در ساختمان شهربانی سابق شهر ارومیه در ضلع شمال شرقی میدان انقلاب (ایالت) با مساحت تقریبی ۳۵۰۰ مترمربع ایجاد شد. اشیای موجود در این موزه شامل انواع ابزار و ادوات کشاورزی و دامداری، نسخ خطی، لوازم شکار، قفل و یراق آلات، لوازم طب سنتی، آلات موسیقی، وسایل زندگی روزمره مردم از قبیل اتو، سماور زغالی، آفتابه، لگن، وسایل روشنایی سنتی و نفتی و آثار فلزی با مناسبات مذهبی و اعتقادات بومی و پوشش اقوام ترک، کرد، آشوری و ارمنی استان آذربایجان غربی است. آدرس موزه ارومیه، میدان انقلاب است.

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است