از آثار مولانا تا ملاصدرا زیر یک سقف

ریحانه جاویدی

 

عمیق که نفس بکشی بوی نسخه های خطی چند صد ساله به جانت می نشیند. دست خط ملاصدرا پیش چشم خودنمایی می کند و در گوشه دیگر خطوط به یادگار مانده از احمد نی ریزی آرام گرفته که آیه های قرآن را با وسواس خاصش حک کرده است.  نخستین موزه خصوصی کتب و نسخ خطی ایران،‌ با عنوان موزه «پبده»*  از سال ۱۳۸۹ کارش را شروع کرد. روزگاری که «داریوش پبدنی»، موسس آن تصمیم گرفت مجموعه شخصی خود را به نمایش عموم بگذارد. نخستین کتاب فروش فولادشهر اصفهان،‌ نخستین گام ها را برای افتتاح اولین موزه خصوصی کتب و نسخ خطی برداشت تا مجموعه ۳ هزار نسخه ای خود را زیر یک سقف به نام موزه نگه دارد. حالا هشت سال از آن روز می گذرد و در این موزه، ‌نسخه های نفیس دیوان های مولانا و حافظ در کنار کتاب های شیخ کلینی آرام گرفته اند. نسخه هایی که قدمتشان بین ۱۰۰ تا ۷۰۰ سال است،‌ هر یک در ویترین موزه جا خوش کرده و چشم مخاطبان را به خود خیره می کند. پبدنی داستان افتتاح موزه را اینطور تعریف می کند:«‌ کارشناس مکانیک صنعتی بودم،‌یک کار خوب و پردرآمد اما علاقه ام به کتاب من را به راه دیگری کشاند. نخستین کتاب فروشی فولادشهر را افتتاح کردم و کم کم نسخه خطی هم به فهرست علایقم اضافه شد،‌از اوایل دهه هفتاد شروع به خرید و جمع آوری نسخه های نفیس کردم. کتاب ها را از ۵ هزار تومان خریدم تا ۵ میلیون تومان اما هیچ گاه از چنین تصمیمی پشیمان نشدم،‌ این راه من بود، راهی که برای قدم برداشتن درآن جوانیم را هزینه کردم اما باز هم اگر زمان به عقب بازگردد،‌نسخه خطی می خرم و موزه راه می اندازم.»

آنچه علاقه مندان به نسخ خطی میخواهند، ‌زیر یک سقف جمع است

این موزه فقط شامل مجموعه نسخ خطی نفیس نمی شود،‌ بلکه مجموعه ای کامل است از تمام آنچه علاقه مندان به کتاب و اسناد تاریخی تمایل دارند یکجا ببینند،‌چرا که در کنار سه هزار نسخه خطی که دارد،‌ یک بخش کامل هم به حکم های حکومتی ادوار مختلفی تاریخی ایران و آرشیو روزنامه های قدیمی چاپ شده در کشور اختصاص دارد. در کنار این بخش ها کتابخانه ای هم در موزه پبده وجود دارد که بیشتر روزهای سال پاتوق دانشجویان و محققان فولادشهر است. پبدنی اما معتقد است در این موزه نخستین کارگاه مرمت نسخ خطی هم راه اندازی شده که در کنار بخش مربوط به چاپ سنگی،‌ موزه نسخ خطی پبده را به یک موزه غنی تبدیل می کند. در بخش چاپ سنگی این موزه نسخی نگهداری می شود که قدمتشان به ۱۵۰ تا ۱۸۰ سال پیش می رسد،‌شاهنامه هایی که با همین شیوه به چاپ رسیدند و امروز در برنامه های شاهنامه خوانی موزه در دستان علاقه مندان قرار می گیرد. تمام این عوامل سبب شد تا موزه نسخ خطی پبده یکبار در سال ۱۳۹۴ از سوی ایکوم ( سازمان جهانی موزه ها) و بار دیگر در سال ۱۳۹۵،‌ از سوی کتابخانه ملی ایران به عنوان موزه برتر کشور شناخته شود. با این وجود این موزه هم مانند بسیاری از موزه های خصوصی کشور با مشکل محدودیت فضا رو به رو است. فضای ۳۰۰ متری موزه،‌ برای آثار موجود در آن کافی نیست و اگرچه چندین بار قرار شده است تا مسئولان میراث فرهنگی،‌ زمین تازه ای را به آن اختصاص دهند و چندباری هم جانمایی انجام شده،‌هنوز خبری از ساختمان تازه نیست.

بازدید سالانه ۳هزار نفر

برای بسیاری از افراد نام موزه نسخ خطی پبده که نخستین موزه کتب و نسخ خطی خصوصی ایران است، ‌هنوز هم ناشناخته باقی مانده اما آنطور که مدیر این مجموعه می گوید،‌روزانه ۶۰ تا ۷۰ نفر برای بازدید از سه هزار نسخه نفیس این مجموعه راهی موزه می شوند. سال گذشته سه هزار نفر از موزه پبده بازدید کرده که از این تعداد بخش قابل توجهی را گردشگران خارجی به خود اختصاص می دهند. اگرچه این موزه مجوز بلیط فروشی دارد اما داریوش پبدنی،‌ بازدید از موزه را رایگان در نظر گرفته تا مانعی برای علاقه مندان وجود نداشته باشد. آنطور که او می گوید قرار است چندین نسخه از آثار این موزه در کشورهای اروپایی به نمایش درآید چرا که مشابه این نسخ در اروپا کم یافت می شود اما کشورهای عربی،‌ بسیاری از نسخ خطی چاپ سنگی را از ایران میخرند و در مجموعه های خود به نام کشورشان به نمایش می گذارند.

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است