ایران؛ مهد تمدن

انتقال ۱۹۶ شیء از ایران به هلند

مرجان حاجی‌رحیمی

۱۹۶ شیء از ۶۸ محوطه باستانی و از نابترین اشیای موزه ملی ایران برای نمایش به یکی از کوچکترین شهرهای اروپایی منتقل شد تا به گفته مسئولان میراث فرهنگی معرفی‌کننده فرهنگ و تمدن ایران‌زمین باشد. «آسن»، شهر کوچک هلند در مرز آلمان است که تنها ۶۷ هزار نفر جمعیت دارد و موزه آن در سال ۱۸۴۵ تاسیس شده است. به گفته «هری توپان»، مدیر موزه «درنتس» تا پایان نمایشگاه «ایران؛ مهد تمدن» حدود یکصد هزار نفر از این نمایشگاه دیدن کردند.

اشیای گرانقیمت و بینظیری چون «جام مارلیک»، «جام همدان»، «جام کلاردشت»، «حلقه قدرت»، سفالینه‌های «شهرسوخته»، گنجینه «جوبجی»، اشیای «جیرفت» و نقش‌برجسته‌های «تخت‌جمشید»، تنها بخشی از اشیایی هستند که از ایران در این موزه به نمایش گذاشته شده است. همچنین در گزینش آثار تلاش شده تا بازدیدکنندگان تصویری عمومی از تمدن و هنر ایران از دوره «نوسنگی» تا سالهای پایانی سلسله صفوی به دست آورند؛ از جمله کوزه‌هایی با نقش حیوانات، زیورآلات، لوحهای گلی به خط میخی، ظروف نقره‌ای ساسانی با نقش نوازندگان که هر یک دوره‌ای از تاریخ ایران را پیش چشم بیننده می‌گذارد.

آسن شهر آرام و خلوتی است و معماری آن همچون دیگر شهرهای کوچک اروپایی است؛ خانه‌های ویلایی دوطبقه آجری و شیروانی و در وسط شهر رودی روان به چشم می‌خورد. در سطح شهر پوستر و بیلبوردی از برگزاری نمایشگاه «ایران؛ مهد تمدن» دیده نمی‌شود. با کمک «گوگل‌مپ» می‌توان موزه «درنتس» را پیدا کرد؛ با این حال پیدا کردن در ورودی آن کمی سخت است و دیگر بازدیدکنندگان هم در یافتن آن مشکل دارند. سرانجام ورودی پیدا می‌شود که بسته است. موزه‌های بزرگ دنیا آخر هفته‌ها روزهای شلوغی را سپری می‌کنند، با این وجود موزه درنتس از این قاعده مستثنی است. یکشنبه موزه تعطیل است و فقط گالری نمایش آن که محل برگزاری نمایشگاه آثار ایرانی است، باز است.

بلیت ورودی ۱۳ یورو است و نمایشگاه در طبقه زیرین برگزار شده است. در ورودی نمایشگاه توضیحی از سرزمین و نقشه ایران به چشم می‌خورد؛ همچون دیگر نمایشگاههایی که در خارج از کشور برگزار می‌شود و بازدیدکنندگان در ابتدا با کلیات تاریخی و جغرافیایی سرزمین ایران در طول تاریخ آشنا می‌شوند و سپس وارد نمایشگاه می‌شوند.

دکوراسیون نمایشگاه بیش از آنکه به نمایشگاه آثار تاریخی شبیه باشد، تداعی‌کننده نمایشگاههای صنایع دستی است که نمونه‌های آن در ایران نیز زیاد دیده می‌شود. ویترینها با فرش تزئین شده‌اند، دور هر ویترین عده‌ای جمع شده و بادقت اشیایی را می‌بینند که کمتر با تمدن آن آشنا بوده‌اند. بیشتر بازدیدکنندگان این موزه از آلمان و هلند و همچنین ایرانیهایی هستند که در کشورهای اروپایی زندگی می‌کنند.

از نکات ضعف این نمایشگاه که آثاری از ۲۰۰ هزار سال قبل ایران تا صفویه را در خود جای داده، می‌توان به رعایت نشدن سیر تاریخی تمدن ایران اشاره کرد و اینکه در هر ویترین می‌توان آثاری را دید که حتی از نظر زمانی هم‌دوره نیستند. از طرفی همچون دیگر موزه‌ها از راهنمای صوتی خبری نیست و بازدیدکننده باید به زیرنویس ناقص و اندک رضایت دهد؛ زیرنویسهایی که به دو زبان «انگلیسی» و «داچ» نوشته شده‌اند و البته از زبان فارسی خبری نیست. همچنین دو مانیتور در سالن قرار داده شده که در آن می‌توان ویدئوهایی از زندگی ایرانیان موفق در هلند را دید؛ «آتوسا بانده غیاث‌آبادی»، (نقاش)، «مهناز عباسی» (فعال اقتصادی) و «علیرضا جهانبخش» (فوتبالیست). به این ترتیب این امکان فراهم شده که هلندیها علاوه بر آشنایی با تاریخ و تمدن کهن ایران، با افراد سرشناس و بنام امروزی آن نیز آشنا و حتی از حال‌وهوای خیابانهای ایران نیز باخبر شوند. اغلب بازدیدکنندگان خارجی از این ویدئوها استفاده می‌کنند؛ چراکه هم فرصتی است برای نشستن و خستگی در کردن و هم راهی است برای شناخت بیشتر مردمی در شرق که کمتر از فرهنگ و زندگی آنها باخبر هستند.

اما چیزی که برای خیلیها جلب توجه می‌کند مولاژ کتیبه بیستون است که بر دیوار نقش بسته و یکی از آثار جهانی ایران به‌شمار می‌‌رود. به گفته «وینسنت فان فیلسترن»، سرپرست نمایشگاه، گروهی که در مارس ۲۰۱۸ از موزه درنتس راهی ایران شده بودند، در سفر به کرمانشاه به‌شدت تحت تاثیر عظمت این سنگ‌نبشته قرار گرفتند و با پهپاد و همچنین دوربین‌ عکاسی از زاویه‌های گوناگون از بیستون عکاسی کردند تا بتوانند آن را برای نمایشگاه در هلند بازسازی کنند. «این کار در یک روند پیچیده عملی شد.» همینطور مجسمه‌های بدل مرد شمی و داریوش اول نظاره‌گر بازدیدکنندگان هستند و توجه‌ها را به خود معطوف می‌کنند.

در سالن جنبی اما ویدئویی از موزه ملی ایران و همینطور تصاویری از تخت‌جمشید و بطور کلی معرفی ایران نمایش داده و پشت سر هم پخش می‌شود. به همین ترتیب سالن جنبی پر و خالی از بازدیدکنندگانی می‌شود که مشتاق به دانستن بیشتر درباره ایران هستند.

با چیدمان ساده نمایشگاه کل نمایشگاه را می‌توان در یک الی دو ساعت دید. آسن جاذبه گردشگری دیگری ندارد و بیش از این نمی‌توان در آن وقت گذراند، اما نمایشگاه «ایران؛ مهد تمدن» تجربه بینظیری را برای بازدیدکنندگان فرنگی به وجود آورد.

 

شکلگیری ایران؛ مهد تمدن

«هری توپان»، مدیر موزه درنتس درباره چگونگی شکلگیری نمایشگاه «ایران؛ مهد تمدن» در شهر آسن هلند می‌گوید: «بعد از آنکه نمایشگاه «ایران، فرهنگ کهن بین آب و بیابان» در شهر «بن» آلمان برگزار شد، با دیدن شکوه تمدن ایران بر آن شدیم که با درخواستی از موزه ملی ایران خواستار برگزاری نمایشگاهی مشابه در موزه درنتس شویم که با همکاری موزه ملی ایران این رویا محقق شد.»

در نمایشگاه «ایران، فرهنگ کهن بین آب و بیابان» که از روز ۲۳ فروردین تا سی‌ام مردادماه ۱۳۹۶ در شهر «بن» آلمان و در موزه و تالار فرهنگ و نمایش جمهوری فدرال آلمان برگزار شد، ۴۴۶ شیء تاریخی ایران به نمایش گذاشته شد.

توپان در ادامه اضافه می‌کند: «استقبال از این نمایشگاه بسیار خوب بود و بعد از برگزاری این نمایشگاه دو گروه جهانگرد هلندی به ایران سفر کردند که نشان از تاثیر تمدن و شکوه تاریخ ایران بر هلندیها دارد.»

او می‌گوید که بیشتر بازدیدکنندگان نمایشگاه موزه درنتس از هلند و کشورهای همسایه چون آلمان و همچنین ایرانیهایی بودند که در اروپا زندگی می‌کنند؛ «بسیار خوشحالیم که با برگزاری این نمایشگاه به هدف فرهنگی خود که آشنایی هلندیها با یکی از مهمترین تمدنهای دنیای باستان بود، رسیدیم. ایران تمدن کهنی دارد که بسیاری از رازهای آن هنوز گشوده نشده است.»

توپان همچنین برای اشتباهاتی که در کاتالوگ هلندی این نمایشگاه منتشر شده، عذرخواهی می‌کند. در این کاتالوگ که به زبان هلندی منتشر شده، با طراحی چشمنواز و تصاویر متنوع از آثار تاریخی، ۱۷ مقاله از متخصصان تمدن و هنر ایران منتشر شده بود. با این حال در پیشگفتاری که مدیر موزه بر آن نوشته، جمله‌ شگفت‌انگیزی به چشم می‌خورد: «پُر کردن فرم روادید به انگلیسی و عربی برایم تجربه عجیبی بود…» که منظور او انگلیسی و فارسی است. از طرفی در نقشه‌های بزرگی که در نمایشگاه عرضه می‌شد و همچنین کاتالوگ ارائه‌شده اشتباهات گوناگونی دیده می‌شود: «مجید سلیمان» جای «مسجدسلیمان» و «تنگ بستان» جای «طاق بستان»، نمونه‌هایی از این اشتباهات است.

نمایشگاه «ایران؛ مهد تمدن» از ۲۶ خرداد تا ۲۷ آبان ۱۳۹۷ در موزه درنتس شهر آسن هلند برگزار شد.

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است