با استاد گچبری

پرستو قاسمی

 

خانه های ایرانی را معمولا با چند ویژگی میشناسند؛ گچبری، کاشیکاری، آیینه کاری و حتی نقاشیهای دیواری. اما همه این هنرها هنرمندانی دارند که سالها عمرشان را پای این هنر گذاشته اند تا بتوانند آنچه از گذشته باقی مانده به آینده برسانند، هرچند به دلیل هزینه زیادی که این هنرها دارد استفاده از آنها در خانه های امروزی خیلی کم و حتی میتوان گفت نادر شده است.

یکی از هنرهایی که در این شماره به سراغ هنرمندش رفته ایم، گچبری است. استاد «رحیم زمانی» متولد سال ۱۳۳۷ در اراک است که تاکنون در مرمت گچبری و همینطور آیینه کاری اماکن تاریخی زیادی در تهران چون کاخ مرمر، سرقبرآقا، کاخ گلستان، کاخ سعدآباد، خانه امام جمعه و خانه وثوق الدوله نقش مهمی داشته است و حتی مرمت سفارتخانه های ایران در کویت، امارات و جمهوری آذربایجان را نیز تجربه کرده است. او ۴۵ سال است که گچبری میکند و با اینکه پدرش نجار بوده اما بدلیل علاقه اش این هنر را از استادکاران این رشته فراگرفته تا اینکه خود استادکار شده است: «کلاس آموزشی ندارد. باید دل بدهی به کار. در کارگاه وردست اوستا باشی تا یواش یواش یاد بگیری.»

او درباره چگونگی مرمت گچبریهای ساختمانهای تاریخی میگوید: «ابتدا باید رنگبرداری کرد. بعد با چسب چوب و پارچه ململ جاهای خالی را پرمی کنیم تا ترک برندارد بعد هرجا کمبود داشت میسازیم.»

زمانی یکی از آسیبهای گچبریهایی را که عمر کوتاهی پس از مرمت دارند، تلفیق گچ و سیمان سفید باهم می داند که پس از چند سال سبب شکستگی و ترک برداشتن میشود.

گچبریهایی که او انجام میدهد در اصطلاح پیش ساخته نیست و روی بنا با قلمهای مخصوص تراشیده میشود. «ابتدا طرح را روی نیمی از کاغذ میکشیم، بعد دولا میکنیم و قرینه اش را هم میکشیم و طرح کاغذ را سوراخ سوراخ میکنیم. بعد روی دیوار صاف را گچ کرده و این طرح را رویش میگذاریم و پودر ذغال رویش میپاشیم و کاغذ چون سوراخ است ذغالها از آن عبور میکند و روی گچ حک میشود. بعد گچ را میبریم.»

او آثار هنرمندان پیشکسوتی چون «عبدالکریم نوید»، «شیخان» و «حاجی النقی» را ستایش میکند و خودش نیز شیفته گچبری خانه سردار اسعد بختیاری در تهران است و معتقد است که ظرافت خاصی در گچبری آن به کار گرفته شده است. از نظر هنر آیینه کاری هم آیینه کاری بقعه سرقبرآقای تهران و شاهچراغ شیراز را بینظیر معرفی میکند.

استاد زمانی نگران از بین رفتن طرحهای گل و مرغ و اسلیمی ایرانی و جایگزینی آنها با طرحهای فرنگی در گچبری است. از فرزندان او هیچیک این کار را ادامه نمیدهند.

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است