تبریز ۲۰۱۸؛ یک هیچ بزرگ

مریم اطیابی

با ذوق و شوق شروع شد. با سروصدای زیاد تبریک گفتند، شادی کردند، جلسه تشکیل دادند، برایش آرزوها کردند و وعده‌ها دادند. آخر تبریز برای سال ۲۰۱۸ به‌عنوان شهر نمونه گردشگری سازمان همکاری اسلامی (OIC) انتخاب شده بود. هر ۵۷ سال یک بار چنین شانسی در خانه‌ یکی از شهرهای ایران را می‌زند و تبریز بر خود می‌بالید، اما تمام وعده و وعیدها‌ در ایران با یک هیچ همراه بود؛ یک هیچ بزرگ.

پس از انتخاب تبریز به‌عنوان شهر نمونه گردشگری، هیات وزیران مصوبه‌ای را به تصویب رساند که بر اساس آن کلیه دستگاه‌ها در استان می‌توانند تا ۱۰ درصد از بودجه خودشان را به تبریز ۲۰۱۸ اختصاص دهند. افزون بر بخش استانی، در بخش ملی هم قرار بود یکسری پروژه تعریف شود که تا زمان ریاست زهرا احمدی‌پور بر سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، کتابچه پروژه‌ها و نقشه راه تهیه شد. بخش نخست این کتابچه به حوزه عمرانی، بخش دوم به برنامه‌ها و رویدادها، بخش سوم به سرمایه‌گذاری و قسمت چهارم به آموزش اختصاص پیدا کرد. بر این اساس چهار کمیته تخصصی در استان تشکیل  شد و نتایج حاصله در ستاد استانی تصویب شد و به شورای ملی در تهران ارجاع داده شد که پس از تصویب با امضای رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به کلیه ادارات استان و وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها در تهران ابلاغ شد. بحثی که در زمان احمدی‌پور بر آن تاکید شد، دوری از رویدادمحور بودن صرف و اکتفا به انجام کارهای نمایشی همچون افتتاحیه و اختتامیه بود. از این رو چند مسیر گردشگری با محوریت تبریز در استان آذربایجان شرقی تعریف شد تا در این مسیرها به‌صورت تقریبی در همه استان صنایع دستی تقویت، آثار باستانی مرمت و جاذبه‌های گردشگری معرفی شود. کارهای مطالعاتی زیرساخت‌ها هم انجام شد. به‌‌عنوان مثال مشخص شد کدام مسیر به اقامت بین‌راهی، پمپ بنزین، جاده دسترسی استاندارد و… نیاز دارد. از این رو این طرح فقط به تبریز اختصاص نداشت و در کل منطقه آذربایجان شرقی با تاکید بر محوریت تاریخی – گردشگری – هنرهای دستی قابلیت اجرا و ظرفیت‌سنجی داشت. در تبریز هم احیای قلب تاریخی شهر تبریز در کنار تقویت سایر اماکن اقامتی مد نظر قرار گرفت. حتی در صورت اجرای این طرح، به تخریب‌های اطراف ارگ علیشاه هم توجه ویژه می‌شد و به این بهانه اقداماتی برای نجات این اثر تاریخی انجام می‌شد. همچنین با توجه به تخریب بسیاری از آثار باارزش تبریز مقرر شد حداقل نمادسازی‌هایی برای اولین کتابخانه ملی و اولین دبیرستان و… انجام شود و احیای قلب تاریخی با حمایت شهرداری و میراث فرهنگی در منطقه (زون) تاریخی به ثمر برسد و مشخص شود که شهرداری در این مرمت‌ها چه وظیفه‌ای دارد. از سویی بحث تقویت کارگاه‌های صنایع دستی در قلب شهر تبریز هم مطرح بود که بر اساس این طرح مشخص می‌شد چند کارگاه در کدام منطقه تاریخی قرار بگیرد. برای معرفی جاذبه‌های قلب تاریخی هم مقرر شد بسته‌هایی تهیه شود که  اماکن اقامتی – پذیرایی آن مشخص باشد. همچنین این اماکن در قلب تاریخی متفاوت از مراکز اقامتی بیرون از بافت تاریخی باشد و افزون بر ارزش معماری، سبک زندگی سنتی تبریز و هنرهای دستی آن به گردشگران نشان داده شود.

متولیان امر اعتقادی به تبریز ۲۰۱۸ ندارند

حال تا اتمام سال ۲۰۱۷ و آغاز سال ۲۰۱۸ کمتر از دو ماه باقی مانده است. اما آیا این وعده‌ها محقق شده است؟ میکائیل نظری، استاد دانشگاه در حوزه گردشگری که پیش از این مدیر روابط عمومی و مدیر فرهنگی سازمان فرهنگی و هنری شهرداری و مدیر گردشگری شهرداری تبریز بوده و اکنون مدیر روابط عمومی فرمانداری تبریز است، در این‌باره می‌گوید: «متاسفانه آن برنامه‌ها و بودجه‌هایی که در سطح ملی باید پیگیری می‌شد، تاکنون محقق نشده است. حالا با اندک زمان باقیمانده همه فقط دست‌وپای خود را گم کرده‌اند. ریالی بودجه به تبریز ۲۰۱۸ اختصاص نیافت و صرفا به برگزاری جلسات و دادن شعارها اکتفا شد. از سویی متولیان امر اعتقادی به این امر نداشتند و این باعث شد نه‌تنها خودشان در انجام کار جدی نباشند، بلکه هرکس هم که خواست طرحی ارائه بدهد با مخالفت روبه‌رو شد. از طرف دولت هم هیچ کاری انجام نشد. شهرداری تبریز هم تنها در نمایشگاه بین‌المللی شرکت کرده است. در داخل شهر هم فقط مجسمه و چراغ ال‌ای‌دی نصب کردند که عملا تاثیری ندارد. حتی چند روز پیش نمایندگان مردم آذربایجان شاکی شدند که چرا از بودجه ملی ریالی به تبریز ۲۰۱۸ اختصاص داده نشده است. تبریز گوشه‌ای از ایران است. مساله تبریز نیست، کل ایران است. تبریز نماینده ایران بود و هر ۵۷ سال یک بار یک شهر از یک کشور به‌عنوان شهر نمونه گردشگری کشورهای اسلامی انتخاب می‌شود. پاسخ مسئولان در این‌باره چیست؟»

 

یک «می‌تواند» ناقابل

نکته قابل توجه آن است که برای سال ۲۰۱۹ باکو در کشور آذربایجان به‌عنوان شهر نمونه گردشگری کشورهای اسلامی انتخاب شده است و پیش از تبریز، قونیه یکی از شهرهای ترکیه مفتخر به انتخاب شهر نمونه شده است. حال باید دید مسئولان استانی چقدر می‌توانند مسئولان کشوری را برای ضرورت توجه به این رویداد مجاب کنند.

«شهاب‌الدین بی‌مقدار» و نماینده تبریز، آذرشهر و اسکو در دوره دهم مجلس شورای اسلامی که پیش از این نماینده ورزقان در دوره‌های اول و دوم هم بوده است، درباره‌ عدم تخصیص ۱۰ درصد از بودجه دستگاه‌های اجرایی توضیح می‌دهد: «در اردیبهشت امسال مصوبه هیات وزیران از سوی استاندار آذربایجان شرقی به تمامی دستگاه‌های دولتی و از سوی ریاست سازمان میراث فرهنگی به کلیه دستگاه‌های دولتی ذی‌ربط ملی ابلاغ شده است. در این مصوبه آمده است که دستگاه‌های متولی می‌توانند تا ۱۰ درصد از ردیف‌های بودجه را به این موضوع اختصاص دهند. متاسفانه با به کار بردن کلمه «می‌توانند» در این مصوبه راه را برای دستگاه‌های مختلف باز گذاشته شده و دستگاه‌های ذی‌ربط اظهار می‌کنند که ما بودجه کافی نداریم و نمی‌توانیم بودجه‌ای به این موضوع اختصاص دهیم. اخیرا پیگیری‌هایی صورت ‌گرفته که در سطح استانی چه دستگاه‌هایی می‌توانند چه کارهایی انجام دهند که امیدواریم تا آخر آبان مجریان طرح مشخص شوند.»

درخواست از رئیس جمهور و مردم

ابی مقدار ادامه می‌دهد: «درست است که یک کمیته ملی به ریاست رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری (علی‌اصغر مونسان)  تشکیل شده است و در استان هم کمیته ستاد اجرایی تشکیل شده، اما در این کمیته‌ها هر کس کار را به گردن دیگری می‌اندازد. باید پس از اعلام برنامه‌ها سریعا وظایف مشخص شود تا نمایندگان مجلس هم با توجه به شأن وظیفه‌شان بر این موضوع نظارت داشته باشند. من از رئیس جمهور، رئیس سازمان میراث فرهنگی و استاندار آذربایجان شرقی درخواست دارم تبریز ۲۰۱۸ را جدی بگیرند. از رئیس سازمان برنامه و بودجه هم درخواست دارم برای سال ۹۷ یک بودجه ویژه برای تبریز جهت اجرای برنامه‌های تبریز ۲۰۱۸ تخصیص دهند. از سویی یکی از انتقادهای وارده این است که در کمیته‌ها متاسفانه از بخش خصوصی استفاده نمی‌شود و این باعث شده بخش خصوصی انگیزه‌ای در این‌باره نداشته باشد. من از مردم تبریز و سایر نقاط کشور، اصحاب رسانه و بخش خصوصی درخواست دارم که به تبریز میهمان و گردشگر دعوت کنند.»

۷۶۵ میلیارد روی کاغذ

مرتضی آبدار، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی هم با اشاره به اینکه سازمان برنامه و بودجه استان برای اجرای کلیه برنامه‌های مصوب کتابچه پیش‌بینی کرده مبلغی حدود ۷۶۵ میلیارد تومان بودجه نیاز است، می‌گوید: «با توجه به وضعیت مالی و بودجه‌ای دولت، ارگان‌ها و سازمان‌ها همکاری لازم را نکردند و به نظر می‌رسد به‌جای پروژه‌های عمرانی باید به سمت برنامه‌های فرهنگی رفت. در بررسی‌هایی که ما روی «قونیه» یکی از شهرهایی که پیش از تبریز شهر نمونه گردشگری اسلامی بود، انجام دادیم، بیشتر برنامه‌های آنها رویدادمحور بود، اما باید توجه داشت که مسئولان ترکیه پیشتر کلیه امکانات و زیرساخت‌ها را برای این شهر تدارک دیده بودند.»

سازمان میراث فرهنگی هم بودجه تخصیص نداد

هرچند گلایه‌ها معطوف به ۲۲ دستگاه اجرایی است که پروژه‌ها و برنامه‌ها و ردیف اعتباری آنها برای تبریز ۲۰۱۸ مشخص شده، اما هیچ‌کدام حاضر به تخصیص اعتبار در این خصوص نیستند و گرچه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در این رابطه نقش ستادی دارد، ولی این سازمان هم بودجه‌ای به تبریز ۲۰۱۸ تخصیص نداده است.

آبدار در این‌باره توضیح می‌دهد: «برای برنامه‌هایی که به سازمان میراث فرهنگی مربوط می‌شود هم بودجه‌ای اختصاص پیدا نکرده است. ما پنج مسیر گردشگری استانی تعریف کرده بودیم. مسیر نخست تبریز، مرند، جلفا و منطقه آزاد؛ مسیر دوم تبریز، آذرشهر، بناب، ملکان، مراغه و عجب‌شیر؛ مسیر سوم تبریز، اهر و کلیبر؛ مسیر چهارم تبریز، بستان‌آباد و سراب و مسیر پنجم تبریز و میانه است که بر اساس این پنج مسیر امکان‌سنجی لازم انجام شد که نقشه تخصصی آن تا اواخر آبان منتشر خواهد شد، اما تاکنون بودجه‌ای به آن اختصاص نیافته است. به شهرداری هم پیشنهاد  شده پنج الی شش خانه در قلب تاریخی تبریز خریداری و کاربری فرهنگی برای آنها تعریف کند. از سویی اداره کل میراث فرهنگی آذربایجان شرقی هم شش خانه را به صندوق احیا برای سرمایه‌گذاری جهت تبدیل به اقامتگاه سنتی معرفی کرده که هر دو مورد تاکنون عملیاتی نشده است.»

تبریز ۲۰۱۸ ویترینی که دیده نمی‌شود

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی در پایان تاکید می‌کند: «باید مسئولان و مردم بر این باور باشند که این یک رویداد بین‌المللی است و جمهوری اسلامی ایران می‌تواند از تبریز ۲۰۱۸ به‌عنوان ویترینی برای معرفی تمام پدیده‌های فرهنگی، تاریخی، اجتماعی خود استفاده کند. تبریز یا یزد فرقی نمی‌کرد. هر دو نماینده ایران در بین ۵۷ کشور بودند و این یک فرصت تاریخی است و تا ۵۷ سال دیگر ایران این بخت را ندارد.»

 

چرا تبریز؟

 

انتخاب شهر نمونه گردشگری کشورهای اسلامی از سال ۲۰۱۵ و به پیشنهاد سازمان کنفرانس اسلامی معروف به سازمان همکاری کشورهای اسلامی (OIC) کلید خورد. این سازمان که با ۵۷ کشور، دومین سازمان بین‌دولتی پس از سازمان ملل متحد است، از تمامی کشورهای عضو درخواست کرد که به‌منظور معرفی شهرهای نمونه گردشگری جهان اسلام، یکی از شهرهای خود را به‌عنوان نماینده آن کشور برای انتخاب شهر نمونه گردشگری سازمان همکاری اسلامی معرفی کنند که دو شهر تبریز و یزد با توجه به ظرفیت‌ها و شرایط مد نظر این سازمان، به‌عنوان نماینده جمهوری اسلامی ایران معرفی شد. پیش از این شهرهای قدس و قونیه به‌ترتیب به‌عنوان شهرهای نمونه گردشگری سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ انتخاب شده بود. در نهمین اجلاس وزرای گردشگری کشورهای اسلامی که سه‌شنبه (۱ دی ۱۳۹۴) در شهر نیامی، پایتخت جمهوری نیجر برگزار شد، افزون بر انتخاب تبریز برای سال ٢٠١٨، شهر مدینه عربستان هم  برای سال ٢٠١٧ انتخاب شد.

شهرهای تالینگ مالزی، پالقا و سیلد بنگلادش، ماردینگ ترکیه و مدینه از جمله رقبای شهر تبریز بودند که از میان ٩ رای این شهر با هفت رای انتخاب شد.

دلایل انتخاب شهر تبریز داشتن مناطق مختلف گردشگری نمونه، داشتن ١٧ موزه، طبیعت و شرایط اقلیمی مناسب، داشتن ١٧ مرکز اقامتی قابل قبول در سطح جهانی، وجود ده‌ها کنسولگری کشورهای جهانی در این شهر و قدمت تاریخی، مشاهیر و تاریخ تمدن این شهر است. افزون بر اینها تبریز از یک اثر ثبت جهانی شده (بازار بزرگ تبریز)، ۱۷۵۹ اثر ثبت ملی شده،۳۰۰ خانه تاریخی و شهر ربع‌رشیدی و اولین شهرک دانشگاه اسلامی در جهان اسلام با قدمت ۷۰۰ سال برخوردار است. همچنین روستای کندوان که در مسیر جهانی شدن قرار دارد، بر این مزیت می‌افزاید. در زمان انتخاب تبریز، رشد گردشگری داخلی این شهر در سال پیش از آن ٢۵ درصد و رشد گردشگری خارجی ٣۵ درصد بود. همچنین ورود گردشگران خارجی در سال‌های ٩١ و ٩٢ به‌ترتیب حدود ۴۶١ و ۶٧٠ هزار نفر بود. در تبریز همچنین جشنواره‌های مختلفی چون گل‌محمدی، آدم‌برفی، تخم‌مرغ‌های رنگی و… و صنایع دستی برگزار می‌شود که درآمد گردشگری این شهر یک سال پیش از انتخاب (سال ۹۳) حدود صد میلیارد تومان بوده که مربوط به بخش‌هایی همچون درآمد هتل‌ها و اماکن اقامتی، رستوران‌ها و غذاخوری‌ها، پارک‌های تفریحی، موزه‌ها، جشنواره‌ها و بازار بزرگ تبریز بوده است.

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است