جایی برای برگشت به کودکی

نگاهی به موزه عروسکهای تهران

مرجان حاجی رحیمی

 

همه چیز از علاقه شخصی دو جوان که یکی محیط زیست خوانده و به سفر علاقمند بود و دیگری در شورای کتاب کودک فعالیت می کرد آغاز شد که پس از سالها سفر و پژوهش به تشکیل دو موزه عروسک در تهران انجامید یکی در بلوار میرداماد به نام موزه «عروسکهای ملل» و دیگری پشت متروی دروازه دولت به نام موزه «عروسک و فرهنگ ایران».«مسعود ناصری دریایی» و «علی گلشن» حالا راه انداز دو موزه هستند که هریک مخاطبان خاص خود را دارد.

پس از بازدید از موزه های عروسک در دنیا همچون موزه عروسک «شانکار» در دهلی نو هندوستان که یکی از بزرگترین موزه های عروسک دنیا با نگهداری بیش از ۹ هزار نمونه عروسک است و همینطور موزه عروسک تفلیس در گرجستان، فکر تاسیس موزه عروسک به ذهن گلشن و ناصری نیز خطور کرد. از طرفی مجموعه عروسک آنها آنقدر زیاد شده بودند که دیگر جایی برای نگهداری نداشتند، تصمیم گرفتند حاصل سالها پژوهش و سفرشان را با بقیه علاقمندان تقسیم و هرچه زودتر موزه عروسکشان را برپا کنند. به این ترتیب در سال ۱۳۹۳ با حمایت مالی «فریده ناصری» ساختمان سه طبقه ای در پاسداران برای راه اندازی موزه عروسک اجاره شد که با استقبال مدارس روبرو شد چرا که نخستین موزه تخصصی کودکان به شمار می رفت. حتی از سوی ایکوم ایران (شورای بین المللی موزه ها) به خاطر کار با کودک، پژوهش و خلاقیت موزه برتر سال ۱۳۹۴ معرفی شدند اما مهلت اجاره تمام شد و صاحبخانه دیگر تمدید نکرد و به این ترتیب تنها موزه تخصصی عروسک تهران در سال ۱۳۹۵ تعطیل شد. اما مشارکت اجتماعی علاقمندان و بازدیدکنندگانی که نسبت به موزه ارادت داشتند، سبب راه اندازی پویشی در شبکه های مجازی شد تا شاید از طریق گردآوری کمکهای مردمی بتوان وضعیت مالی موزه را سروسامان داد و دوباره آن را راه اندازی کرد طی چند هفته از سراسر ایران مردم سهیم شدند و مبلغی جمع شد اما هنوز خیلی کم بود و هنوز نمی شد جایی را برای موزه دست و پا کرد تا اینکه «سارا برقعی» مدیر موسسه فرهنگی «خانه دوستان آشنا» پیشنهاد داد تا موزه عروسکها در طبقه پایین ساختمان موسسه او بازگشایی شود و طبقه تفاهمنامه ای این رویداد به وقوع پیوست.

 

عروسکهایی از سراسر جهان

ساختمان جدید موزه عروسکها در بلوار میرداماد تهران، آنقدر بزرگ نبود تا بتوان تمام عروسکهای گردآوری شده را در آن به نمایش گذاشت، به همین دلیل عروسکهایی از سراسر جهان در آن به نمایش درآمدند و موزه به نام موزه «عروسک ملل» آغاز به کار کرد. در حال حاضر از ۸۲ کشور جهان در این موزه موجود است، برخی نتیجه سفرهای شخصی بنیانگذاران موزه است، برخی به سفارش آنها توسط مسافران خریداری شده و برخی هدایای بازدیدکنندگان است.

از مجموعه بینظیری که در این موزه نگهداری می شود می توان به مجموعه ۶۰۰ عروسکی زنده یاد «شمس الدین مفیدی» اشاره کرد که از کل دنیا گردآوری کرده است. دکتر مفیدی مفیدی در سال ۱۳۰۰ در رشت متولد و در سال ۱۳۲۴ از دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه تهران با تخصص انگل شناسی فارغ‌التحصیل شد و در همان‌جا شروع به تدریس کرد. او مدتی رئیس دانشکده بهداشت دانشگاه تهران، قائم مقام دبیرکل شورای دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی ایران، رئیس دانشگاه مازندران و وزیر علوم و آموزش عالی بود که در سال ۱۳۹۳ چشم از جهان فروبست. او در سفرهای خارجی که داشت به دلیل علاقه شخصی به عروسک، این مجموعه بینظیر را گردآوری کرد و این مجموعه پس از مرگش توسط ورثه او به موزه عروسک اهدا شد.

نشانی: بلوار میرداماد، خیابان مصدق جنوبی، کوچه تابان، شماره ۱۱ واحد ۱

ساعت کار: در طول هفته از ساعت ۹ تا ۱۳ برای مدارس و مهدکودکها. آخر هفته ها برای عموم از ساعت ۱۱ تا ۱۸

بهای بلیت: ۱۵ هزار تومان

 

موزه عروسک و فرهنگ ایران

جای خالی عروسکهای ایران در موزه ملل احساس می شد و از آنجا که علاقه گلشن و ناصری به سفر سبب شده بود تا با عروسکهای بومی ایران و چگونگی ساخت آنها و همینطور با لباس محلی اقوام بویژه لباس زنان ایرانی آشنا شوند و مجموعه ای بینظیر از آنها را گردآوری کنند، جای آن بود که موزه ای نیز برای عروسکهای ایران مهیا شود. گلشن درباره سختی تهیه این مجموعه می گوید:« گاه برای تهیه یک لباس زنانه سالها تلاش کردیم چرا که در بسیاری از مناطق ایرانی باور بر این است که لباس زنان نباید به دست مردان نامحرم بیفتد. برای نمونه در جزیره قشم، زنان لباسهای کهنه شان را به مردان می دهند تا وسط دریا رها کنند.»

اینبار شهرداری منطقه ۱۲ به کمک آمد و ساختمانی در قلب تهران قدیم را که گویا متعلق به شخصی به اسم «غلامعلی نوایی» که ملاکی بنام بوده را در اختیار آنها می گذارد تا موزه «عروسک و فرهنگ ایران» را راه اندازی کنند. آنها برای اینکه بتوانند لباسهای محلی را به خوبی نشان دهند از مانکن های آماده کمک می گیرند و «سارا حسینی» مجسمه ساز ساکن کانادا به کمک آنها می آید تا چهره هریک از این مانکن ها را شبیه زنان همان منطقه ای کند که قرار است لباسهایش را تن کنند. کار آماده سازی صورتها یکسال به طول انجامید تا اینکه پوشش زنان ۲۸ منطقه ایران آماده رونمایی شد. در کنار این مانکنها همینطور عروسکهای محلی و سازهای آن مناطق نیز نگهداری می شود. این مناطق از خراسان شروع می شود به فارس، هرمزگان و سیستان و بلوچستان میرسد.

در طبقه دوم این موزه لباسهایی از دوران قاجار، عشایر قشقایی و دستبافته های آذربایجان و بختیاری ها وجود دارد و همینطور اتاقکی که به طور دوره ای به یکی از کسانی که برای ادبیات کودک زحمت کشیده اختصاص دارد.

در بخش دیگری از موزه عروسکهای مومی وجود دارند که سیر تحول پوشاک ایرانیان را از پنج هزار سال قبل تاکنون نشان می دهد. همینطور عروسک مشاهیر و مروجان ادبیات کودک نیز توسط «مژده دانش پژوه» ساخته شده است.

نشانی: خیابان سعدی شمالی، پشت متروی دروازه دولت، کوچه فیات، شماره ۲

ساعت کار: در طول هفته از ساعت ۹ تا ۱۳ برای مدارس و مهدکودکها. آخر هفته ها برای عموم از ساعت ۱۱ تا ۱۸

بهای بلیت: ۱۵ هزار تومان

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است