حفره های خاموش زمین

چرا غارنوردی و غارشناسی؟

مرجان حاجی رحیمی

غارها را شاید بتوان ناشناخته های مرموز طبیعت دانست که غارنوردان و غارشناسان زیادی سعی در کشف آن داشتند. غارها معمولا مورد توجه متخصصان رشته های علوم طبیعی و انسانی همچون زمین شناسان، باستانشناسان، دیرین اقلیم شناسان و … هستند. سالها پژوهش در غارهای جهان باعث گردآوری اطلاعات مهمی از پیشینه انسان، جانداران غارزی و شرایط دیرینه محیط مناطق مختلف شده است. علاوه بر پژوهشگران، گروههای دیگری همچون غارنوردان، زائران و افراد دیگر نیز همواره به غار توجه داشته اند. پیشینه کهن ارتباط انسان و غار باعث آفرینش اسطوره های کهنی شده که در فرهنگهای مختلف میتوان ردپای آنها را دید.

برخلاف تصور عموم، انسانها همواره در غار زندگی نمی کرده اند؛ هرچند از دوره پارینه سنگی قدیم از غار به صورت گذری استفاده می کرده اند. اما از دوره پارینه سنگی میانی، یعنی از حدود ۲۰۰ هزار سال پیش بود که استفاده از غار بیشتر شد که مدارک آن در غارهای مختلف یافت شده است. دوران پارینه سنگی، دورانی است که انسان از طریق شکار و گردآوری خوراک امرار معاش می کرد و ابزارهای مورد استفاده انسان بیشتر از سنگ و مواد آلی مانند چوب، استخوان و … بود. این دوران همزمان با عصر یخبندان بود و گونه های مختلفی از انسان طی آن پدیدار و منقرض شده اند. دوران پارینه سنگی از پیش از سه میلیون سال قبل شروع می شود و حدود ۱۲ هزار سال پیش به پایان می رسد، اما دوران نوسنگی با شروع دوره گرمتر بعد از عصر یخبندان بین ۱۰ تا ۱۲ هزار سال پیش شروع می شود. در این دوره انسان در روستاها ساکن شد و برخی حیوانات را اهلی و کشاورزی را شروع کرد و حتی در این دوران بود که ظروف سفالی پدیدار شدند. بر اساس نتایج پژوهشهای باستانشناسی، مشخص شده که غارهای دهانه بزرگ و غارهایی که ارتفاع کمی از سطح دشت داشته و آفتاب گیر بوده اند، بیشتر مورد سکونت انسان قرار می گرفته اند. در واقع غارها در فصولی از سال به صورت کوتاه مدت استفاده می شدند و انسانها بیشتر در دشتها ساکن بوده اند. با این حال بسیاری از غارهای ایران برای اهداف مختلفی توسط انسان استفاده میشده، اما چون همه غارها بررسی باستانشناسی نشده اند، اطلاعات دقیقی از آنها موجود نیست. با این وجود تاکنون صدها غار در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است. باید گفت غارها اکوسیستم حساسی دارند؛ چه از نظر غارنوردی که حتی می تواند تنفس انسان نیز حیات آنرا به خطر بیندازد و چه از نظر باستانشناسی که قاچاقچیان با تصور اینکه می توانند در غارها اشیای گرانبهایی به دست آورند، آنها را تخریب می کنند؛ در حالی که باید دانست اغلب غارها، به غیر از چند تکه استخوان یا ابزار سنگی که از ساکنان عصر شکارگری باقی مانده، یا تکه های سفالی که از شبانان کهن بر جای مانده، چندان شی ء گرانبهایی در دل خود پنهان نکرده اند. اما همین تکه پاره های به نظر بی ارزش، اطلاعات ارزشمندی درباره نیاکان ما و محیط طبیعی اطراف آنها به ما ارائه می دهند. این پرونده سعی دارد به صورت مختصر شما را با ارزشهای تاریخی و طبیعی غارها آشنا کند تا زین پس با نگاهی نو به غارها بنگرید و از آنها محافظت کنید.

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است