در گفت‌وگو با مدیر مجموعه جهانی کاخ‌موزه گلستان مطرح شد

از جهانی‌شدن کاخ گلستان تا رکوردزنی در تعداد بازدیدکنندگان

 

کاخ گلستان با قدمتی بالغ بر ۴۴۰ سال یکی از منحصربه‌فردترین مجموعه‌های تاریخی ایران است. اطلاق نام گلستان به این مجموعه ریشه در بنیان تالاری به نام «گلستان» دارد که از بناهای عهد آغامحمدخان قاجار بوده و در سال ۱۲۱۶ ه‍.ق. و در عهد فتحعلی شاه قاجار به پایان می‌رسد.

کاخ گلستان از عهد صفویه تا دوران معاصر دستخوش تغییرات متعددی شد. هرچند بنیان کاخ گلستان به دوران شاه‌عباس صفوی و به سال ۹۹۸ ه‍.ق. می‌رسد و با احداث چهارباغی در داخل حصار شاه‌طهماسب و بعدها و در زمان شاه‌سلیمان صفوی (۱۱۰۹ – ۱۰۷۸ ه‍.ق.) با ساخت دیوان‌خانه‌ای در همان محدوده چنارستان شاه‌عباسی شکل می‌گیرد، ولی امروزه از آن بنیان‌ها اثری در میان نیست؛ داشته‌های موجود کاخ گلستان از لحاظ دیرینگی محدود به بخشی از آثار و ابنیه از دوران زندیه بوده و فراتر از آن نمی‌رود.

کاخ گلستان در دوم تیرماه ۱۳۹۲ خورشیدی و در سی‌وهفتمین اجلاس سالانه کمیته میراث جهانی سازمان یونسکو در «پنوم پن»، پایتخت کامبوج به‌عنوان میراث بشری از جانب یونسکو به ثبت رسید و از این ثبت می‌توان به‌عنوان یکی از دستاوردهای انقلاب اسلامی پس از پیروزی خود یاد کرد. در این راستا برای تشریح عملکرد ۴۰ساله کاخ گلستان با مسعود نصرتی (مدیر مجموعه جهانی کاخ‌موزه گلستان) به گفت‌وگو نشستیم.

 

کاخ گلستان از جمله میراث ملی ایران است که توانسته در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت برسد. در این میان، طی سال‌های گذشته شاهد مرمت‌های متعدد در کاخ گلستان بودیم. درباره این مرمت ها توضیح می دهید؟

ساخت گنجینه کاخ گلستان در سال ۱۳۶۷ انجام شد و بر اساس شواهد و مستندات، طی سال‌های ۱۳۵۰-۱۳۴۹ شاهد بازسازی کامل حیاط و ساختمان پشت باب عالی بودیم. در عین حال طی این سال‌ها مرمت کلی عمارت بادگیر (جایگزین‌شدن ستون‌های چوبی ایوان (با پوشش گچ) با ستون‌های مرمرین، تقویت سازه سقف، جایگزینی نرده میله‌ای ایوان با مشبک مرمر و جایگزینی مشبک زیرایوان با مشبک مرمر، بازسازی ارسی ۹دهانه، نمای جنوبی عمارت بادگیر که قبلا گچی بود مطابق کاشی‌کاری‌های مجاور کاشی‌کاری شد، بازسازی کاشی‌کاری کف سالن، ساخت کاشی‌نما با طرح گل و بوته اصفهان، ساخت پنجره برای اتاق‌های گوشواره در نمای جنوبی، مرمت نقاشی‌های اتاق‌های گوشواره و بیرون کشیدن آنها از زیر لایه گچ و…) انجام شد.

طی سال‌های ۱۳۷۳تا ۱۳۸۶ نیز مرمت‌های اساسی در کاخ گلستان آغاز شد؛ چنان که مرمت کلی تالار الماس (مرمت ورودی تالار و شاه‌نشین، مرمت و بازسازی ارسی‌ها، گچ‌کاری دیوارها و طاقچه‌ها، بازسازی گچ‌کاری و آینه‌کاری سقف و…) طی سال‌های ۱۳۷۳ الی ۱۳۷۹، مرمت کلی باب عالی (پوشاندن وید طبقه اول عمارت باب عالی و تخریب پلکان داخل آن و ساخت راه‌پله جدید، بازسازی ورودی کاخ از سمت ناصرخسرو، تخریب دستشویی‌های میکروفیلم، بازسازی طاق‌نمای ضلع غربی حیاط باب عالی، بازسازی لبه بام ضلع جنوبی حیاط باب عالی و…) طی سال‌های ۱۳۷۳ الی ۱۳۸۰ انجام شد. همچنین طی این سال‌ها شاهد بازسازی آب‌نمای قدیمی خلوت کریمخانی بودیم.

اگر بخواهم به عملکرد دفتر فنی کاخ گلستان طی ۴۰ سال گذشته اشاره کنم، می‌توانم بگویم که از دیگر مرمت‌ها و بازسازی‌هایی که طی سا‌‌ل‌های ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۱ انجام شد، مرمت کلی تخت مرمر (مرمت اتاق‌ها و گوشواره‌ها، برچیدن تیرهای چوبی و اجرای طاق ضربی برای سقف‌ها، مرمت آینه‌کاری ایوان، مرمت تزئینات چوبی، مرمت اتاق نقاشی و…) است. در عین حال بازسازی فضای الحاقی پشت نگارخانه که در دوره پهلوی مقر گارد سلطنتی بود نیز در سال ۱۳۷۶ انجام شد.

در عین حال شاهد تغییر خرپای چوبی به فلزی شیروانی‌ها در تالار آیینه و سرسرا، تالار عاج و تالار سلام و تالار برلیان بودیم. طی سال‌های ۱۳۸۱-۱۳۷۸ شاهد تبدیل خوابگاه ملکه الیزابت به ساختمان اداری بودیم. همچنین در سال ۱۳۷۸ شاهد برچیده‌‌شدن پلکان ورودی ایوان شمس‌العماره بودیم. مرمت ارسی‌های شمس‌العماره در سال ۱۳۷۳ انجام شد و طی سال‌های ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۵ تجهیز مخزن تابلو و سایر مخازن، احداث موتورخانه ضلع شمال، ساخت پارکینگ مجموعه و نیز بازسازی محوطه سربازخانه انجام شد.

همچنین کانال‌های تاسیسات احداث شد و در سال‌های ۱۳۷۵-۱۳۷۴سرویس بهداشتی و آشپزخانه رستوران ساخته شد. در سال ۱۳۷۵ نیز شاهد ساخت طاق‌نمای جنوبی (مرز با قوه قضائیه) بودیم. ساخت مخزن فاضلاب سرویس بهداشتی کاخ گلستان نیز در سال ۱۳۷۴ انجام شد.

آجرفرش محوطه کاخ گلستان در سال ۱۳۸۲ انجام شد و کیوسک بلیت‌فروشی در سال ۱۳۸۹ احداث شد. بهسازی ساختمان مدیریت و طراحی و تجهیز سالن همایش مجموعه در موزه مردم‌شناسی نیز در سال ۱۳۸۹ انجام شد. کانال‌کشی جهت نصب و تعبیه دستگاه تنظیم دما، رطوبت و آلاینده‌ها (قارچ و حشرات در مخزن اسناد خطی و تصویری) در سال ۱۳۹۱ صورت‌ گرفت. طی این سال همچنین شاهد مرمت گچ‌بری‌های ایوان شمس‌العماره بودیم.

طی این سال تالار الماس با کاربری  تحت ‌عنوان موزه اسلحه راه‌اندازی شد و شاهد اجرای سیستم نورپردازی موزه نگارخانه بودیم. در سال ۱۳۹۱ مرمت نقاشی‌ها و بندکشی اتاق گوشواره شمالی طبقه سوم عمارت شمس‌العماره و ساماندهی ساختمان اداری جنب تخت مرمر انجام شد.

ادامه مرمت‌های کاخ گلستان را در سال ۱۳۹۳ شاهد هستیم؛ چنان که ایزوگام بام ضلع شمالی (سالن سینما تا موزه برلیان) و ساختمان معاونت تعویض شد. نصب و راه‌اندازی اولیه سیستم الکترونیک بلیت ورودی، نصب و راه‌اندازی سیستم دوربین مداربسته و کنترل الکترونیکی مجموعه، مرمت آینه‌کاری‌های سقف تالارهای سرسرا و آیینه، مرمت حوض اصلی محوطه، پاک‌سازی و مرمت آینه‌کاری‌های تالار برلیان و نصب شیشه سکوریت جهت بازگشایی تالار، مرمت تالار عاج و عملیات بهسازی و ایمن‌سازی تاسیسات برقی مجموعه کاخ گلستان طی ۱۱ فاز عملیاتی در سال ۱۳۹۵ صورت گرفت.

مرمت نقاشی‌های دیواری عمارت بادگیر طی سال‌های ۱۳۹۶-۱۳۹۵ انجام شد و تعمیر و تجهیز ساختمان فضای سبز صورت گرفت. طی سال‌های ۱۳۹۷-۱۳۹۵ نیز شاهد مرمت کاشی‌های برج بادگیر بودیم. تعمیر و تجهیز سربازخانه و مرمت ایوان تخت مرمر نیز در سال ۱۳۹۶ انجام شد. مرمت آجرفرش محوطه کاخ گلستان هم در طول سال‌های ۱۳۹۷-۱۳۹۶ محقق شد.

طی سال ۱۳۹۷ بازبینی و تعمیر سقف‌های شیروانی کل مجموعه، نصب پرده روی ایوان تخت مرمر، شمس‌العماره، عمارت الماس و عمارت بادگیر، مستندنگاری دیوار ضلع شرقی و جنوبی محوطه کاخ گلستان، مرمت ارسی‌ها و درب‌های چوبی در طبقه همکف و برج شمالی شمس، مرمت گچ‌بری‌های نمای شرقی کاخ ابیض، بهینه‌سازی شبکه مخابرات مجموعه، راه‌اندازی ساعت و احیای زنگ ساعت شمس‌العماره انجام شد و مرمت درب‌های خاتم ایوان تخت مرمر نیز همچنان ادامه دارد.

 

کاخ گلستان، طی ۴۰ سال گذشته چه فعالیت‌هایی در عرصه انتشار، چاپ و نشر کتب و مقالات انجام داده است؟

طی ۴۰ سال اخیر بیش از ۵۰ عنوان کتاب از جمله کتاب الحشاش، کمال‌الملک، مرقع خطوط، ایران از دیدگاه ژاک دومرگان، قرآن به خط میرعماد، کاخ گلستان (گنجینه کتب و نفایس خطی)، تحفه‌الملوک، مناجات‌نامه حضرت علی (ع)، صد کلمه قصار حضرت علی (ع)، سیمای تهران؛ جلد ۱ و ۲، عکس‌های برگزیده آلبوم‌خانه کاخ گلستان، مناجات‌نامه خواجه عبدالله، کتاب قم قدیم، کتاب عکس‌های میراث اصفهان، آلبوم فتوگرافی ایالت قومس، هزارویک شب در هزارویک نقش، گلشن راز ۱ و ۲، کتاب هفت پادشاه و… منتشر شده است. همچنین شاهد چاپ ۵۰ مقاله بودیم.

 

کاخ گلستان از جمله مجموعه‌هایی است که طی سال میزبان بازدیدکنندگان متعددی است. آمار بازدیدکنندگان این مجموعه فرهنگی را اعلام می کنید؟

تا سال ۱۳۷۸ فقط یک موزه در کاخ گلستان باز بود و از سال ۱۳۸۶ به بعد شاهد حضور بازدیدکنندگان داخلی و خارجی در مجموعه کاخ گلستان بودیم؛ چنان که در سال ۱۳۸۶ شاهد بازدید ۱۶۵٫۹۵۱ نفر از گردشگران داخلی و بازدید ۲۶٫۴۱۴ نفر از گردشگران خارجی بودیم. تعداد بازدیدکنندگان طی سال‌های بعد افزایش یافت؛ چنان که سال ۱۳۹۶ بیشترین بازدید را داشتیم که تقریبا با افزایش ۲۰درصدی همراه بود.

 

از برگزاری نشست‌ها و جشنواره‌ها برایمان بگویید.

در این ۱۰ سال نشست‌ها و جشنواره‌های بسیاری برگزار شده و تعدادی از آنها شامل جشنواره شمس‌العماره در اسفند ۱۳۸۹، نشست مطبوعاتی در سال ۱۳۸۹، همایش ملی پژوهشی در سال ۱۳۹۱، جشنواره استانی در سال ۱۳۹۰، همایش بزرگداشت امیرکبیر در سال ۱۳۹۰، جشنواره‌های نوروزی سال ۱۳۹۱، همایش موسیقی کلاسیک جشنواره جوانه‌ها، همایش آیینی، همایش رونمایی از کتاب هفت پادشاه در یک اقلیم، نشست تخصصی قاجارشناسی از فین‌کنشتاین تا هزارویک شب در سال ۱۳۹۴، نشست کمیته راهبردی (بررسی فرش‌ها) در سال ۱۳۹۶، نشست آیین‌ها و اقوام ایرانی در سال ۱۳۹۶، نشست مکاشفه و تماشا در سال ۱۳۹۶، جشنواره عمو نوروز در سال ۱۳۹۶، نشست نکوداشت ثبت جهانی جامع‌التواریخ سال ۱۳۹۶، نشست ثبت جهانی دشت لوت در سال ۱۳۹۷، جشنواره پنجمین جایزه تهران در سال ۱۳۹۷، نشست تهران ارگ سلطنتی در سال ۱۳۹۷، نشست هنر قاجاری در سال ۱۳۹۷ و… است.

 

آیا طی سال‌های گذشته و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، کاخ گلستان در حوزه برگزاری نمایشگاه‌های خارجی فعالیتی داشت؟

بله، نمایشگاه امپراتور سرخ در فرانسه، نمایشگاه عکس‌های قاجار در آلمان و نمایشگاه مکتب هرات در پاریس از جمله نمایشگاه‌های خارج از کشور هستند که توسط کاخ گلستان برگزار شده‌اند.

 

درباره برگزاری نمایشگا‌‌ه‌های داخلی، کاخ گلستان چه فعالیت‌هایی داشت؟

از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۷ شاهد برگزاری نمایشگاه‌های متعددی مانند نمایشگاه قرآن کریم (سال ۱۳۸۸)، نمایشگاه کودک گلک (سال ۱۳۸۹)، نمایشگاه توانمندی‌های زنان (سال ۱۳۸۹)، نمایشگاه پرده‌های تالار نظامیه (سال ۱۳۸۹)، نمایشگاه بانوان خوشنویس (سال ۱۳۹۳)، نمایشگاه رونمایی از قرآن‌های نفیس (سال ۱۳۹۰)، رونمایی از شاهنامه بایسنقری (سال ۱۳۹۰)، نمایشگاه نقاشی معاصر (سال ۱۳۹۰)، نمایشگاه ابزار نوشتاری و دیداری قاجار، نمایشگاه چاپ نقاشی (سال ۱۳۹۱)، نمایشگاه نقاشی برجسته زیورآلات (سال ۱۳۹۱)، نمایشگاه صنیع‌الملک (سال ۱۳۹۲)، نمایشگاه رازهای شب ایران (سال ۱۳۹۳) و نمایشگاه عکس‌های امام از تولد تا رحلت (سال ۱۳۹۳) بودیم.

همچنین نمایشگاه‌هایی مانند نمایشگاه نقاشی برجسته، نمایشگاه نگارگری (سال ۱۳۹۳)، نمایشگاه ورقه‌های پستی (سال ۱۳۹۴)، نمایشگاه مهرهای سلطنتی (سال ۱۳۹۶)، نمایشگاه مکاشفه و تماشا (سال ۱۳۹۶)، نمایشگاه قاجار و مرقعات (سال ۱۳۹۶)، نمایشگاه گلگشت (سال ۱۳۹۶)، افتتاحیه نمایشگاه آثار متعلق به کشور هند (سال ۱۳۹۶)، افتتاحیه نمایشگاه فرش ملایر (سال ۱۳۹۶)، افتتاحیه ثبت جهانی جامع‌التواریخ (سال ۱۳۹۶)، افتتاحیه نمایشگاه عکس‌های عمونوروز در حوض‌خانه و اجرای مراسم در محوطه کاخ (سال ۱۳۹۶)، نمایشگاه فرش‌های کاشان و مکاتبات پستی (سال ۱۳۹۷)، نمایشگاه باسمه و گراوور (سال ۱۳۹۷)، نمایشگاه موزه لوور و قاجارشناسی (سال ۱۳۹۷)، نمایشگاه آینه تمام‌رخ ابنیه ایران (سال ۱۳۹۷)، نمایشگاه اسناد، فرش ملایر و عکس‌های قاجار (سال ۱۳۹۷)، نمایشگاه اسناد نفیس خارجی در گنجینه (سال ۱۳۹۷) و نمایشگاه کتاب نصایح‌الملوک خواجه عبدالله (سال ۱۳۹۷) برگزار شدند.

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است