در گفت‌وگو با مدیر مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران مطرح شد:

همکاری مشترک با موزه های خارجی

 

مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران در باغ بزرگی به مساحت حدود ۱۱ هکتار در شمال تهران قرار دارد که از زیبایی و جذابیت طبیعی و تاریخی فراوانی برخوردار است. بناهای این مجموعه متعلق به دوره‌های قاجار و پهلوی است و در سال ۱۳۶۵ کاخ‌موزه نیاوران برای اولین‌بار گشایش یافت. در سال‌های بعد موزه جهان‌نما (۱۳۷۶)، کاخ صاحبقرانیه و موزه حوضخانه (۱۳۷۷)، کوشک احمدشاهی (۱۳۷۹)، کتابخانه اختصاصی (۱۳۸۳) و موزه خودروهای اختصاصی (۱۳۹۱) نیز در معرض بازدید عموم قرار گرفت. می‌توان گفت، اکنون محوطه کاخ شامل کاخ اختصاصی نیاوران، کاخ صاحبقرانیه و موزه حوضخانه، کوشک احمدشاهی، موزه جهان‌نما، کتابخانه اختصاصی، موزه خودروهای اختصاصی کاخ نیاوران و باغ کتیبه‌هاست که سالانه میزبان هزاران گردشگر داخلی و خارجی و علاقه‌مند به تاریخ و فرهنگ ایران می‌شود. از این رو با امیررضا شریف‌نیا (مدیر مجموعه تاریخی نیاوران) به گفت‌وگو نشستیم تا از آنچه طی ۱۰ سال اخیر در کاخ نیاوران اجرایی شده است، سخن بگوید. در ادامه این گفت‌وگو را می‌خوانید:

معمولا یکی از رایج‌ترین سوالاتی که از مدیریت یک مجموعه فرهنگی ـ تاریخی که روزانه صدها بازدیدکننده دارد، پرسیده می‌شود، تعداد بازدیدکنندگان و آمار کمترین و بیشترین بازدیدهای سالانه است. در کدام سال بیشترین آمار بازدید را داشتید؟

اگر بخواهم به آمار بازدیدکنندگان موزه‌ها اشاره کنم، می‌توانم بگویم طی ۱۰ سال گذشته (از ۱۳۸۷ تا شش‌ماهه اول ۱۳۹۷)، سال ۱۳۹۴ با ۱٫۰۹۱٫۱۵۱ بازدیدکننده، پربازدیدترین سال بود. این در حالی است که سال ۱۳۸۷ تعداد بازدیدکنندگان ۳۱۹٫۳۴۳ نفر بود که کم‌بازدیدترین سال طی دهه اخیر به حساب می‌آید.

البته در سال ۱۳۹۴ با بیشترین تعداد بازدیدکنندگان داخلی روبه‌رو شدیم که این آمار در حوزه گردشگران داخلی در سال ۱۳۸۷ با کمترین تعداد روبه‌رو بود. تعداد بازدیدکنندگان خارجی نیز در سال ۱۳۹۳ رشد چشم‌گیری داشت.

آمار بازدیدها در شش‌ماهه اول ۱۳۹۷ نیز رقم ۷۳۹٫۶۴۰ را نشان می‌دهد.

آیا طی سال‌های گذشته، نمایشگاهی از آثار مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران در خارج از کشور برگزار شده است؟

در سال ۱۳۸۹ همزمان با برگزاری هفته فرهنگی ایران در استانبول، مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران نمایشگاهی به‌منظور معرفی جاذبه‌های فرهنگی و گردشگری ایران در ترکیه برگزار کرد. در این نمایشگاه نمایندگانی از ۳۰ استان کشور در ۴۱ غرفه جاذبه‌های فرهنگی و گردشگری خود را به نمایش گذاشتند و استان‌های مختلف کشور بروشور، مولتی‌مدیا، بسته‌های سرمایه‌گذاری و سوغات خود را در معرض دید عموم قرار دادند. اجرای برنامه موسیقی توسط گروه‌های موسیقی آذربایجان، کردی، خراسانی و بلوچی، جشنواره مناسک و آیین‌های اقوام ایران‌زمین و همچنین برگزاری نمایشگاه‌های تنوع قومی و استانی میراث فرهنگی و گردشگری، عکس جاذبه‌های طبیعی،‌ تاریخی، اجتماعی و فرهنگی، شبیه‌سازی آثار موزه‌ای و تاریخی کشور، تندیس‌ها و سردیس‌های مشاهیر و مفاخر ایرانی، لباس‌های سنتی اقوام ایران‌زمین، هنرهای سنتی و صنایع‌ دستی، کتاب‌ها و نسخ خطی، سوغات ایرانی و زیورآلات سنتی ایران از جمله برنامه‌های این نمایشگاه بود.

آیا طی سال‌های گذشته مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران میزبان برگزاری نمایشگاه‌ها و رویدادهای خارجی بوده است؟

اگر بخواهم به نمایشگاه‌هایی که از سال ۱۳۷۴ تاکنون برگزار شده، اشاره داشته باشم، می‌توان به ۱۷ نمایشگاه از جمله نمایشگاه دماوند ۲۰۱۸ که سمپوزیوم گردشگری کوهستان ایران ـ اتریش و نمایشگاه جانبی آن بود و در سال ۱۳۹۷ برگزار شد، نمایشگاه آثار منتخب هنرهای فلزی ایران با همکاری سفارت کره جنوبی (۱۳۹۶)، «پل» ارتباطی ایران و اتریش (۱۳۹۶)، چهارمین و پنجمین جشنواره عید بهار چین (۱۳۹۴ و ۱۳۹۵)، آیین اختتامیه هفته فرهنگی ویتنام (۱۳۹۵)، نمایشگاه عکس «سبک کره‌ای» (۱۳۹۵)، برنامه فرهنگی با همکاری کشور ترکیه (۱۳۹۵)، برگزاری شب هنر اسپانیا (۱۳۹۵)، نمایشگاه پارچه و عروسک‌های کودکانه با همکاری سفارت مکزیک (۱۳۹۴)، هفته فرهنگی هند طی دو سال (۱۳۹۰ و ۱۳۹۴)، نمایشگاه مشترک با کشور بلغارستان با عنوان «همسایگان دور» (۱۳۹۴)، هفته صنایع دستی کشور الجزایر در ایران (۱۳۹۰)، نمایشگاه روابط ایران و ترکیه در دوره قاجار با همکاری سفارت ترکیه (۱۳۸۹)، نمایشگاه آثار تاریخی فرهنگی کویت (۱۳۸۳) و نمایشگاه ناپل با همکاری سفارت ایتالیا (۱۳۸۱) اشاره کرد.

از برنامه‌های آینده مجموعه فرهنگی و تاریخی نیاوران برای توسعه بخش بین‌الملل و گسترش تعامل با موزه‌های دنیا بگویید.

همکاری با موزه‌های «پوشکین» مسکو و «آرمیتاژ» سن‌پترزبورگ کشور روسیه و برگزاری هفته‌های فرهنگی ژاپن، هند و چین از جمله برنامه‌هایی هستند که در آینده نزدیک شاهد برگزاری آن خواهیم بود.

سال‌هاست به‌دلیل رانش زمین و ایجاد ترک‌هایی در مجموعه‌هایی مانند کاخ صاحبقرانیه و کاخ احمدشاهی نگرانی‌هایی بابت تخریب و بروز آسیب‌هایی که می‌تواند متوجه مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران شود، به وجود آمده؛ مشکلاتی که از مدت‌ها پیش شرایط کاخ نیاوران را بحرانی کرده است. تاکنون چه فعالیت‌های مرمتی و عمرانی در این مجموعه انجام شده است؟

در راستای حفظ بقای مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران و بهسازی، مرمت و تجهیز بناها، اقدامات جامعی در سه بخش مجزا در این مجموعه انجام می‌شود. از آن جمله می‌توان به ساماندهی محوطه و بهسازی قسمت‌های آسیب‌دیده، تجهیز و به‌روزرسانی فضاهای مورد استفاده مجموعه و موزه‌ها و حفاظت از بناها و تزئینات به‌عنوان آثار شاخص و نگهداری از آنها اشاره کرد؛ چنان که از سال ۱۳۹۲ تاکنون فعالیت‌های متعددی در این مجموعه فرهنگی ـ تاریخی انجام شده است. در این میان می‌توان به عملیات احیا و مرمت آب‌نماهای مجموعه نیاوران (پنج آب‌نما) مرمت و پاک‌سازی سنگفرش پیاده‌روها و سنگفرش‌های ستاره‌ای محوطه، مرمت کاشی‌کاری‌های ضلع شمالی کاخ نیاوران و مرمت و احیای بناهای تاریخی و ساختمان‌های قدیمی مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران که از سال ۱۳۹۵ تاکنون ادامه دارند، اشاره کرد.

در راستای بازسازی و احیای مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران، همانند معماری دوره پهلوی، احیای یکی از ساختمان‌های ضلع شمال غربی مجموعه نیز انجام شد. مرمت سقف تاریخی و گچ‌بری ایوان و نمای داخلی کوشک احمدشاهی نیز از جمله اقداماتی است که انجام شد؛ چنان که سقف تاریخی کوشک احمدشاهی که از جنس چوب است و طی سالیان به دلایل نشست و فرسودگی بنا و رطوبت دچار ازهم‌گسیختگی شده بود، مرمت شد. عملیات پاک‌سازی و رنگ‌برداری سطح گچ‌بری‌های ایوان کوشک احمدشاهی و مرمت آن مطابق طرح دوره پهلوی نیز انجام و لایه‌برداری رنگ‌های روغنی و معدنی و استحکام‌بخشی گچ‌بری‌های سست و فرسوده آغاز شد. پر کردن ترک‌ها، بازسازی قسمت‌های کمبود و پاک‌سازی و تثبیت نهایی گچ‌بری‌ها از دیگر اقدامات مرمتی در این خصوص است.

مرمت و بهسازی طاقی ورودی کاخ صاحبقرانیه مطابق طرح اصلی پس از ارائه پیشنهادات دفتر فنی این مجموعه و تایید در شورای راهبردی با نظارت دفتر فنی انجام شد. حذف گچ‌کاری‌های آسیب‌دیده، اصلاح ناودان و حذف رطوبت سقف، گچ و خاک کردن دیوارها، گچ‌کاری و زیرسازی دیوارها، نقاشی دیوارها و نصب تزئینات موجود مطابق طرح قدیم و رنگ‌آمیزی در ورودی از جمله اقدامات صورت‌گرفته در این زمینه است. عملیات احیا و مرمت گلخانه‌ها و حذف الحاقات کف‌سازهای گلخانه‌ها، احیای فضای سبز و گل‌کاری مطابق طرح اصلی، شناسنامه‌دار کردن درختان مجموعه، تعویض شیشه‌های آسیب‌دیده کاخ اختصاصی نیاوران، ساماندهی بلیت‌فروشی و راه‌اندازی سیستم فروش بلیت الکترونیکی، اصلاح نورپردازی موزه‌های مجموعه، مرمت لوسترها و دیوارکوب‌های کاخ صاحبقرانیه و اصلاح سیم‌کشی آنها، بازگرداندن نمای ورودی مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران به اصالت خود، احیای باغ ژاپنی مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران، تجهیز و بهسازی موزه جهان‌نما، نقشه‌برداری و توپوگرافی کامل مجموعه و مشخص کردن جزئیات وضع موجود و آسیب‌ها، تجهیز و بهسازی مرکز اسناد و ساماندهی اموال و بازخوانی اسناد دیداری و شنیداری موجود در آن در آستانه چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، لایروبی قنات‌های مجموعه و… از دیگر فعالیت‌هایی است که طی سال‌های گذشته انجام شده و برخی از آنها همچنان ادامه دارد.

مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران علاوه بر انجام وظایف اصلی خود یعنی گردآوری، نگهداری، نمایش و آموزش میراث انسانی، چه فعالیت‌هایی را در جهت جذب مخاطب، کشف استعدادهای نوین و ارزش نهادن بر میراث با توسل به پژوهش های نوین و استفاده از ابزارهای جدید با زاویه نگاه تازه انجام داده است؟

مجموعه نیاوران با شعار «فعالیت‌های فرهنگی؛ راهکار کارآمدی» به انجام فعالیت‌های فرهنگی مولد در راستای اهداف کلان همچون توجه به میراث ناملموس مانند شاهنامه‌خوانی، تلاش در جهت ثبت جهانی جشن یلدا، نوروزگاه و تقدیر از بزرگان (و مفاخر علم، ادب و فرهنگ پرداخته و در تلاش است تا در مسیر توسعه پایدار گام بردارد. همچنین برگزاری جشن نوروزگاه و جشنواره آیین‌های نوروزی اقوام ایران‌زمین، بزرگداشت روز جهانی موزه و هفته میراث فرهنگی به‌صورت برگزاری نمایشگاه، جشنواره، نشست تخصصی و…، نشست پژوهشی یادمان یلدا، ویژه‌برنامه‌هایی به مناسبت روز جهانی و هفته ملی کودک به‌منظور آشنایی کودکان با موزه و میراث فرهنگی، گرامیداشت دهه مبارک فجر و بزرگداشت شعرای ایرانی (فردوسی، پروین اعتصامی و…) از جمله این برنامه هاست.

همچنین سعی کردیم با راه اندازی راهنمای صوتی در موزه ها و تهیه بروشور و کاتالوگ جهت معرفی ظرفیت‌های موجود، طراحی و فعال‌سازی اپلیکیشن معرفی مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران، به‌روزرسانی وب‌سایت و کانال تلگرام مجموعه و همچنین فعال‌سازی اینستاگرام در حوزه فضای مجازی و جلب نظر کاربران، فعال‌تر شویم.

همکاری با کمیته ملی موزه‌های ایران (ایکوم) جهت برگزاری نشست هم‌اندیشی موزه‌های دوستدار کودک در این مجموعه، همکاری با مجموعه‌داران و برگزاری نمایشگاه‌هایی مرتبط با حوزه موزه و میراث فرهنگی به‌منظور اتصال آثار موزه‌ها با زندگی فرهنگی روزمره، ساماندهی و مستندنگاری ۱۳۰۰ دست از لباس‌ها و پارچه‌های کاخ اختصاصی نیاوران، برگزاری جلسات کارشناسی با موزه بانک ملی ایران جهت همکاری‌های مشترک فرهنگی، برگزاری کارگاه های آموزش خلاق و کمپ‌های یک‌روزه باستان‌شناسی با عنوان «یک روز هیجان‌انگیز غارنشینی»، برگزاری جشنواره «کودک، صلح میراث فرهنگی»، مستندسازی مجموعه فرش‌ها، قلمدان‌ها، نقاشی و حجم‌های مجموعه نیاوران و انجام امور کارشناسی و پژوهشی جهت چاپ کتاب از دیگر فعالیت‌هایی است که در دست اقدام قرار گرفته‌اند و برخی از آنها نیز انجام شده است.

از دیگر اقدامات این مجموعه می‌توان به ارتقاء سیستم حفاظت الکترونیک مجموعه، ثبت ۳۱ اثر منقول مجموعه نیاوران شامل تابلوهای نقاشی و قلمدان ها طی دو سال اخیر در فهرست آثار ملی کشور و همکاری با شماری از شهرداران شهرهای دارای ارزش های متنوع تاریخی و فرهنگی و جمعی از علاقه مندان و دانش آموختگان رشته های موزه داری و مطالعات تاریخ معماری و شهرسازان اشاره کرد.

چندی پیش نمایندگانی از آن مجموعه سفری به کشور چین داشتند، از دستاوردهای این سفر برایمان بگویید.

با توجه به اشتراکات فرهنگی دو تمدن کهن ایران و چین، تبادلات فرهنگی و تجاری در مسیر جاده ابریشم و قرارگیری این دو کشور در بین پنج تمدن بزرگ دنیا، در مهرماه سال جاری نمایندگانی از این مجموعه و معاونت گردشگری سازمان متبوع با هدف آشنایی با موزه‌ها و نهادهای گردشگری کشور چین و گسترش روابط فرهنگی بین موزه‌های دو کشور، به دو شهر پکن و گوانجو در آن کشور سفر کردند. در این راستا، ملاقات‌هایی با مدیرکل امور بین‌الملل وزارت فرهنگ و گردشگری، رئیس اداره تبلیغات شهرداری پکن، معاون رئیس موزه شهر ممنوعه پکن و نمایندگان دو آژانس گردشگری برتر چین صورت گرفت. اهداف فرهنگی سفر شامل بحث و تبادل نظر پیرامون مواردی همچون؛ برگزاری نمایشگاه‌های مشترک و تبادل آثار موزه‌ای، برگزاری دوره‌های آموزشی همچون نشست‌های علمی فرهنگی، کارگاه‌های آموزشی و سمینار در حوزه موزه‌داری، بازاریابی و تبلیغات، حفظ و احیای بناهای تاریخی، مرمت آثار تاریخی (انتقال تجارب حرفه‌ای با اعزام کارشناسان دو کشور)، برگزاری برنامه‌های فرهنگی در مناسبت‌هایی چون روزهای ملی و هفته‌های فرهنگی جهت آشنایی بیشتر دو ملت ایران و چین، همکاری موثر در زمینه مرمت و حفاظت و نگهداری بناهای تاریخی از طریق انتقال تجربیات فنی و شیوه‌های نوین اجرا، همکاری موثر در زمینه نگهداری آثار تاریخی ـ فرهنگی (روش‌های مستندنگاری آثار، مخازن و ویترین‌های استاندارد، نورپردازی موزه‌ها، نحوه و روش‌های نوین برگزاری نمایشگاه‌های دائم و موقت، خدمات‌رسانی به بازدیدکنندگان و…) از طریق انتقال تجربیات می‌شد.

در بخش گردشگری نیز اهدافی مانند گسترش همکاری جهت معرفی ظرفیت‌ها و جاذبه‌های گردشگری دو کشور با استفاده از تبلیغات در فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی، یادآوری تفاهم‌نامه همکاری‌های مشترک MOU (اردیبهشت ۱۳۹۵ برابر با مه ۲۰۱۶ در پکن) با محورهای سرمایه‌گذاری، نمایشگاه‌ها، تبلیغات و بازاریابی، یادآوری تشکیل کمیته فنی مشترک گردشگری و امضای برنامه اجرایی همکاری‌های گردشگری و در اختیار قرار دادن فضای نمایشگاهی دو کشور به‌صورت رایگان یا تهاتر را مد نظر قرار دادیم.

طی سال‌های گذشته چه فعالیت‌هایی در عرصه نشر داشتید؟

انتشارات مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران شامل انتشار کتابچه با عنوان مصحف زرین (معرفی نسخه‌ای از قرآن کریم به خط اشرف‌الکتاب)/ سال چاپ ۱۳۸۶، کتابچه با عنوان شب بلند نیاوران/ سال چاپ ۱۳۹۶، کتاب از عطر باغ نیاوران (گزیده آثار هنری مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران)/ سال چاپ ۱۳۸۵، کاتالوگ گنجینه جهان‌نما/ سال چاپ ۱۳۷۶، کتابچه معرفی شاهنامه شاملو از آثار موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران/ سال چاپ ۱۳۹۵، ویژه‌نامه سده مشروطه/ سال چاپ ۱۳۸۵، ویژه‌نامه نیاوران به مناسبت دهه مبارک فجر/ سال چاپ ۱۳۸۲، کتابچه صاحبقرانیه/ سال چاپ دهه ۷۰، کتابچه شب هنر اسپانیا در کاخ نیاوران/ سال چاپ ۱۳۹۵ (با همکاری سفارت اسپانیا در تهران)، کتاب فتح تهران به قلم اردشیر صالح‌پور/ سال چاپ ۱۳۹۳، ویژه‌نامه دومین جشنواره نیاوران به مناسبت بزرگداشت هفته میراث فرهنگی و روز جهانی موزه/ سال چاپ ۱۳۸۲، گنجینه نقش‌ها (راهنمای نقاشی‌های مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران) ۲ جلد/ سال چاپ ۱۳۸۳، کارنامه نیاوران (عملکرد مجموعه فرهنگی ـ تاریخی نیاوران)/ سال چاپ ۱۳۸۶-۱۳۸۷، ویژه‌نامه باغ کتیبه‌ها (ضرورت و اهداف مولاژبرداری کتیبه‌های حفره‌ای و تاسیس مرکز مطالعات کتیبه‌شناسی)/ سال چاپ ۱۳۸۶ (با مشارکت پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری)، باغ کتیبه‌ها (لزوم احداث نمایشگاه دائمی مولاژ کتیبه‌ها و اهداف آن)/ سال چاپ ۱۳۸۷ (با مشارکت پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری)، کتابچه هجدهمین جشن سینمای ایران ـ هشتمین جشن سینمایی مستند/ سال چاپ ۱۳۹۵ (مشارکتی)، کتابچه نمایشگاه آثار منتخب هنرهای فلزی ایران/ سال چاپ ۱۳۹۶ (با همکاری سفارت کره جنوبی در تهران و معاونت صنایع دستی)، کتابچه اولین جشنواره عکس صنایع دستی ایران/ سال چاپ ۱۳۸۳ (مشارکتی)، سومین جشنواره نیاوران (ویژه‌برنامه نوروزی فردوسی، هفته جهانی موزه و هفته میراث فرهنگی)/ سال چاپ ۱۳۸۴، ویژه‌نامه همایش ثبت جهانی فرش دستباف ورامین/ سال چاپ ۱۳۹۶ (با مشارکت سازمان صنعت، معدن و تجارت استان تهران)، کتابچه رویداد اختصاصی دکوراسیون نفیس/ سال چاپ ۱۳۹۵ (مشارکتی) و کتابچه بزرگ‌ترین رویداد طراحان برتر لباس ایرانی ـ اسلامی/ سال چاپ ۱۳۹۶ (مشارکتی) می‌شود.

همچنین می توان به پروژه ساماندهی نسخ خطی و چاپی موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران و کارهای پژوهشی با عنوان تاریخ نگاشت باغ نیاوران جهت چاپ کتاب اشاره کرد.

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است