زنجان و هنرهای سنتی

دیار مردان نمکی

 

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بنا به اهمیت و نقش میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی  کشور تلاش گسترده ای در چارچوب یک نگاه جامع به مقوله «فرهنگ» به عمل آمده و با اتصال مدیریت این سه بخش در قالب یک سازمان، امکان ایجاد و تقویت زنجیره فعالیت ها و مشارکت های مردمی در حوزه میراث فرهنگی و صنایع دستی از طریق تقویت و هدایت محصولات فرهنگی و هنری در چارچوب توسعه گردشگری فراهم شده است.

در راستای حفاظت و صیانت از میراث فرهنگی، تاریخی و طبیعی (ملموس و ناملموس) استان؛ ارتقای سطح کمی و کیفی پژوهش های بنیادی و کاربردی از مهم ترین راهبردهای توسعه این بخش مورد توجه بوده و در این ارتباط رونق مطالعات و کاوش های باستان شناسی در محوطه ها، تپه ها و حریم آثار شاخص تاریخی استان صورت گرفته است. در استان زنجان هماهنگ با برنامه های ملی، در دهه سوم انقلاب برنامه ریزی هدفمند و سیستماتیک به منظور بررسی و شناسایی آثار فرهنگی، تاریخی و پیشنهاد ثبت آنها در فهرست آثار ملی و جهانی به منظور تهیه نقشه باستان شناسی استان مورد توجه جدی قرار گرفت.

از فعالیت های شاخص میراث فرهنگی استان که برای اولین بار در سطح استان و حتی کشور اتفاق افتاده، راه اندازی مرکز مانیتورینگ است  که در راستای افزایش پیش بینی مخاطرات حفاظتی و کاهش خطای انسانی در ابنیه فرهنگی و تاریخی به بهره برداری رسیده است. همچنین برنامه شاخص دیگر «ساماندهی اموال فرهنگی» است که در راستای طرح جام و دفتر اموال فرهنگی برای اولین بار در استان از سال ۱۳۵۶ با هدف مکانیزه کردن و رصد به روز وضعیت اموال فرهنگی و تاریخی استان اجرا شده است.

ساماندهی بخشی از تاسیسات بازار تاریخی زنجان و مرمت و بازسازی کامل بنای تاریخی «چلپی اوغلی» و مرمت و باززنده سازی بنای تاریخی «حکیمیان» (با هدف ایجاد موزه مردم شناسی و فرهنگ عامه) و تبدیل آن به عنوان مکانی برای بازسازی فرهنگ و زندگی قدیم شهر زنجان و معرفی آن به عنوان یکی از ارزش ها و جاذبه های تاریخی استان و همچنین مرمت و ساماندهی خانه قدیمی «توفیقی» و احیای آن به عنوان خانه هنرمندان استان ازجمله برنامه هایی است که به صورت الگو و برنامه کاری ویژه برای نخستین بار در سطح استان عملیاتی شده است.

در حوزه صنایع دستی، برنامه ریزی و اجرای برنامه های حمایتی در زمینه ارائه آموزش های صنایع دستی در سطح روستاهای استان و خرید و توزیع مواد اولیه در بین هنرمندان به منظور رونق و تقویت فضای کسب و کار در دهه اول انقلاب مورد تاکید بوده است. ولی به تدریج توسعه و ارتقای سطح کمی و کیفی آموزش و پژوهش های صنایع دستی و توسعه و ترویج هنرهای سنتی مورد توجه قرار گرفت.

مطالعه، طراحی و نمونه سازی و برگزاری همایش های علمی و تخصصی صنایع دستی از دهه چهارم انقلاب شروع شده که از سال ۱۳۹۳ این مهم با برگزاری همایش و مسابقه ملی طراحی صنعتی در صنایع دستی با حضور نخبگان و دانش آموختگان و استادان مجرب دانشگاه های تراز اول سراسر کشور مورد توجه جدی قرار گرفت و در این همایش موضوع کاربردی کردن و ارائه طرح های جدید در محصولات صنایع دستی به عنوان ضروریات توسعه صنایع دستی استان بیش از پیش مورد تاکید قرار گرفت، به طوری که این همایش به عنوان پایلوت و الگو برای نخستین بار در کشور، در استان زنجان برگزار شد و تاکنون سه دوره متوالی آن به مرحله اجرا در آمده است.

جمع آوری اشیای با ارزش صنایع دستی و راه اندازی موزه های خصوصی با نام افراد از دیگر برنامه های شاخص و منحصر به فردی است که در سالهای اخیر (۱۳۹۴تا۱۳۹۷) عملیاتی شده که در این ارتباط خانواده «حاج رجب مقدم» مجموعه ای ارزشمند در حوزه مسگری را به اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اهدا کرده اند که هم اکنون به صورت موزه خصوصی و گالری مجزا در حاشیه بنای رختشویخانه و در معرض بازدید علاقه مندان و گردشگران است.

برنامه ریزی جهت حفظ حقوق معنوی هنرمندان صنایع دستی و حمایت از مالکیت معنوی و فکری آنها با همکاری مراجع ذی ربط و هماهنگی در جهت جلب مشارکت هنرمندان و بخش خصوصی برای توسعه و رونق سرمایه گذاری در تولید و بازاریابی صنایع دستی نیز از دهه سوم انقلاب مورد توجه قرار گرفت. در زمینه رونق بازرگانی داخلی صنایع دستی برای اولین بار در کشور ایجاد « دو ناحیه کارگاهی صنایع دستی» با همکاری شرکت شهرک های صنعتی طراحی و از سال ۱۳۹۵ شروع به احداث شده است، «ناحیه کارگاهی شماره یک (ظریفان)» در محل اتوبان زنجان- تهران در زمینی به مساحت ۳/۲ هکتار، برای ایجاد یکصدکارگاه تولید، عرضه و فروش صنایع دستی در دست احداث است و در حال حاضر دارای پیشرفت فیزیکی مناسبی به ویژه درزمینه زیرساخت هاست و ناحیه کارگاهی شماره دو (نیکان) نیز در محل اتوبان زنجان- تبریز در زمینی به مساحت سه هکتار در حال طراحی و پیگیری است.

در حوزه گردشگری، در سال های پس از انقلاب با توجه به ضعف کلی زیر ساخت های گردشگری موضوع «بررسی و نیاز سنجی در حوزه زیرساخت ها، تسهیلات و خدمات گردشگری» و برنامه ریزی برای اجرای برنامه های تامین و تکمیل زیرساخت های مورد نیاز در سایت ها، جاذبه ها و مناطق نمونه گردشگری مورد توجه جدی قرار گرفت و در سال های دهه سوم و چهارم انقلاب (به ویژه در سالهای اخیر) توجه به تکمیل راه های دسترسی مناسب، تامین آب شرب، ایجاد آلاچیق و آماده سازی واحد های خدماتی – رفاهی در مناطق نمونه گردشگری از جمله غار «کتله خور»، منطقه گردشگری «قلعه بهستان» و روستاهای هدف گردشگری و محوطه جهانی «سلطانیه» موردتاکید واقع شده است.

برگزاری جشنواره ها و رویدادهای فرهنگی که در راستای تبلیغات و بازاریابی گردشگری انجام می شود؛ به طوری که سالانه حدود ۲۲ عنوان رویداد گردشگری در سطح استان برگزار می شود که تحلیل عملکرد مناسب و نقطه قوت در اجرای با کیفیت رویدادها به ویژه برگزاری هر چه باشکوه تر «جشنواره ملی آش ایرانی» است که با شروع کار دولت یازدهم، مقیاس و اشل برگزاری آن گسترش داده شده، چنان که این جشنواره به عنوان یکی از برندهای حوزه گردشگری استان ماهیت بین المللی پیدا کرده است. برای اولین بار در سال ۱۳۹۴ جشنواره بین المللی غذای جاده ابریشم با مشارکت جدی کشورهای عضو سازمان همکاری های اقتصادی (اکو) برگزار شده و تعداد کشورهای شرکت کننده از چهار کشور در جشنواره اول به ۱۴ کشور در دوره سوم رسیده است.

صدور مجوز و حمایت از احداث و تکمیل و بهره برداری از مجتمع های خدماتی-رفاهی بین راهی و مراکز اقامتی و پذیرایی (سفره خانه های سنتی، هتل ها، میهمان پذیرها و…) در سال های اخیر (۱۳۹۲تا۱۳۹۷) به طور جدی توسط این اداره کل پیگیری شده که حدود ۱۵ مجتمع خدماتی- رفاهی از جمله مجتمع شهر شادی پارسیان، شهر آفتاب ابهر، شهر سفید، مجتمع بین راهی ولایت، مجتمع خدماتی-رفاهی (طارم)، مجتمع شهریار و… با سرمایه گذاری بالغ بر ۵۳۵ میلیارد ریال توسط بخش خصوصی به مرحله بهره برداری رسیده است.

 

خلاصه گزارش عملکرد معاونت میراث فرهنگی استان زنجان در چهار دهه اخیر

عنوان

توضیح

کاوش های باستان شناسی

۳ فصل کاوش باستان شناسی پیش از سال ۱۳۵۷

۵۳ فصل کاوش در چهار دهه اخیر

تعیین عرصه و حریم آثار تاریخی

۲۲ مورد

ثبت آثار در فهرست میراث ملی و جهانی

۶۶ اثر پیش از سال ۱۳۵۷

۷۵۴ اثر در چهار دهه اخیر

ثبت یک اثر (گنبد سلطانیه) در فهرست میراث جهانی یونسکو

۱۶ اثر در حوزه میراث ناملموس

مرمت بناها و آثار

۶ بنای تاریخی پیش از سال ۱۳۵۷

ارائه ۴۰۰ طرح مرمتی و حفاظتی برای ۹۰ بنای تاریخی و مرمت ۱۵۰ بنا در چهار دهه اخیر

کاوش و مطالعات گیاه شناسی و ژئومرفولوژی و انسان شناسی

سایت تاریخی معدن نمک چهرآباد، با حضور هیات های علمی از دانشگاه بوخوم آلمان

 

 

خلاصه گزارش عملکرد معاونت صنایع دستی استان زنجان در چهار دهه اخیر

عنوان

توضیح

برگزاری دوره های آموزشی

هفت دوره جهت بالا بردن مهارت های فنی و تخصصی شاغلان

آموزش های کوتاه مدت و اشتغال محور در راستای اشتغال زایی برای متقاضیان و هنرجویان

احیای رشته های اصیل و در حال منسوخ شدن

نمدبافی، مفرش بافی، سبدبافی شهرستان طارم، تنورسازی شهرستان ایجرود، پلاس بافی شهرستان خدابنده

راه اندازی اولین بازارچه صنایع دستی

در کنار بنای تاریخی و موزه مردم شناسی رختشویخانه

راه اندازی اولین نگارخانه هنرهای سنتی

در خانه تاریخی توفیقی

صدور مجوزهای چهارگانه صنایع دستی

۱۱,۰۰۰ مجوز

دریافت مهر اصالت یونسکو

دو نشان در رشته ملیله

۷ نشان بین المللی

دریافت نشان ملی مرغوبیت

۵۲ نشان

ایجاد اشتغال

۱۴۷۲ نفر

بیمه صنعتگران

۱۱۱۰ نفر

 

 

خلاصه عملکرد معاونت گردشگری استان زنجان در چهار دهه اخیر

عنوان

توضیح

تاسیسات بین راهی

افزایش تعداد این تاسیسات از ۳ واحد پیش از سال ۱۳۵۷ به ۳۲ واحد در سال های اخیر

تاسیسات اقامتی

افزایش ظرفیت اقامتی از ۵۶۶ تخت پیش از سال ۱۳۵۷ به ۱۴۶۰ تخت در سال های اخیر

مجتمع خدماتی- بهداشتی و مراکز اطلاع رسانی

۱۶ واحد

با اعتباری بالغ بر ۵۵ میلیارد ریال

آمار گردشگران خارجی

افزایش آمار از ۱۱۱۰ نفر در سال ۱۳۹۱ به ۶ هزار نفر در سال ۱۳۹۶

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است