مرمت؛ رازگشایی معماری گذشتگان

استحکام‌بخشی بناهای تاریخی را جدی بگیریم

نخستین کارگاه آموزشی بین‌المللی مرمت و استحکام‌بخشی بناهای تاریخی از سوی اداره ‌کل حفظ و احیای بناها، بافتها و محوطه‌های تاریخی و با همکاری کمیته علمی بررسی و تحقیق و مرمت سازه‌های تاریخی «ایسکارسا»؛ نهاد فنی زیرمجموعه «ایکوموس» جهانی، به مدت سه روز از تاریخ ۲۸ تا ۳۰ مهرماه در تهران برگزار شد.

حفاظت موضوع مهم میراث فرهنگی است و حفاظت از داشته‌های تاریخی و حقیقت تاریخ نه‌تنها برای نسل امروز؛ بلکه برای نسل آینده اهمیت دارد و ما موظف به حفظ آن هستیم. این در حالی است که میراث ناملموس و دانش بومی دو عنصر مهمی هستند که باید در حفاظت از بناهای تاریخی مورد توجه قرار گیرند.

در این کارگاه ۱۳ سخنرانی از سوی کارشناسان خارجی و متخصص مرمت از کشورهای «آمریکا»، «ایتالیا»، «ترکیه»، «چک»، «رومانی»، «ژاپن»، «لهستان»، «مکزیک» و «یونان» که در ایسکارسا؛ «کمیته علمی بررسی و تحقیق و مرمت سازه‌های تاریخی» عضویت دارند، ارائه شد.

«هادی احمدی»، مدیرکل حفظ و احیای بناها، بافتها و محوطه‌های تاریخی، به‌روزرسانی سطح علمی کارشناسان مرمت و حوزه میراث فرهنگی، آشنایی با آخرین فناوری و دانش مقاوم‌سازی بناهای تاریخی، تبادل تجربیات جهانی و ایران در خصوص استحکام‌بخشی و بررسی نقاط ضعف و قوت پروژه‌های بزرگ مقاوم‌سازی در ایران را از اهداف برگزاری این همایش برشمرد و گفت: «ضوابط و استانداردهای بین‌المللی حفاظت، مطالعات آرشیوی (چگونه دانش مربوط به تاریخچه بنا به مداخله جهت می‌بخشد)، روشهای مستندسازی (مطالعات ژئومتریک، آسیب‌نگاری و فناوری روشهای ساده تشخیص غیرمداخله‌‌جویانه)، عناصر سازه‌ای ساختمان‌های بنایی، چالشهای خاک و ژئوتکنیک، مکانیک مصالح بنایی، رفتار عناصر سازه‌ای بر اثر محرکها، آسیب‌شناسی روشهای تشخیص آسیبها، ارزیابی و تحلیل سازه‌ای، روشها و تصمیمات مداخله، مرمت سازه‌ای میراث جهانی نیایشگاه «دافنه» در یونان بر اساس رویکردهای ایسکارسا، مرمت مناره‌های بسطام، مرمت قلعه «ایزدخواست» و مرمت مدرسه «سپهسالار» از موضوعات مطرح در این کارگاه بود.»

 

معماری مرموز ایرانی

«محمدحسن طالبیان»، معاون میراث فرهنگی کشور نیز معتقد است که ایران در حوزه معماری؛ از معماری خشتی تا معماری چوب و سنگ و… دارای تنوع زیاد با شاهکارهای متعدد از دوره‌های مختلف است. طوریکه معماریهای به کار گرفته شده در هر یک از بناهای به‌جامانده از ادوار تاریخی، از خلق گنبد فیروزآباد گرفته تا ایوان و گنبدهای دوره اسلامی هر کدام در نوع خود شگفت‌انگیز است.

او گفت: «در سرزمینی دارای تنوع تاریخی و تکنولوژیکی زندگی می‌کنیم که تهدیدهایی همچون سیل، زلزله، خشکسالی و توسعه‌های عمرانی دوره‌های مدرن؛ مراکز و بافت‌‌های تاریخی را تهدید می‌کنند و موجب تخریب بناها می‌شوند و بسیار اهمیت دارد که نسبت به یک بنای تاریخی قبل از مرمت شناخت پیدا کنیم. در غیر این صورت حق هیچ‌گونه مداخله‌ای را نداریم.»

طالبیان به زلزله بم اشاره کرد که ۸۰ درصد از بناهای متعلق به دوره جدید طی آن تخریب شدند و گفت: «نکته جالب توجه این بود که بناهایی که از معماری اصیل برخوردار بودند، سالم مانده بودند و این موضوع نشان می‌داد که پشت این بناهای تاریخی یک تجربه تاریخی نهفته است. در وسط شهر خانه‌های بدون آسیب یافتیم که بیانگر استفاده از مواد و مصالح خوب و در نهایت یکپارچگی ساختمان بود. این موضوع نشان از اهمیت مهندسی دارد و اینکه باید از رشته‌های مختلف علمی در آن استفاده کرد.»

پروفسور «گرون آرون»، رئیس ایسکارسا نیز در این همایش گفت: «ارتقا و ترویج همکاریها، یکپارچه‌سازی و مشارکت علم مهندسی سازه در دانش حفاظت و گردآوری مطالعه و ترویج دانش مرتبط با این اصول از اهداف ایسکارسا به شمار می‌رود. اطلاعات و دانش موجود درباره اصول، تکنیکها و سیاستها در تمام برنامه‌های آموزشی سراسر جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد تا درک وسیع‌تری در پروژه‌های میدانی ایجاد شود.»

 

ایسکارسا چیست؟

کمیته علمی بین‌المللی مرمت سازه‌های میراث معماری که به اختصار «ایسکارسا» نامیده می‌شود در سال ۱۹۶۶ میلادی به‌عنوان یک انجمن و شبکه‌ای از مهندسان و معماران در حوزه ساختمان با موضوع مرمت میراث دست‌ساخت ایجاد شد. اعضای ایسکارسا از مهندسان و معماران ملیتهای مختلف اروپایی، آسیایی، آمریکای شمالی و جنوبی با هدف پیشرفت سازه و تکنولوژی حفاظت، حمایت، باززنده‌سازی و استحکام‌بخشی بناهای تاریخی تشکیل شده است. منشور ایکوموس با عنوان «اصول تجزیه‌وتحلیل حفاظت، مرمت و بازسازی سازه‌ای میراث معماری» در حالی توسط ایسکارسا تهیه و در نشست عمومی ایکوموس در سال ۲۰۰۳ میلادی در کنار آبشار «ویکتوریا»ی زیمبابوه به تصویب رسید که سالانه دو جلسه در کشورهای مختلف برگزار می‌کند.

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است