کرمان؛ دیار کریمان

سرزمین شگفتی های پنهان

 

کشور عزیزمان ایران، سرزمینی شگفت انگیز و بی نظیر است که گوشه گوشه آن میزبان موهبات منحصر به فرد الهی است. در این بین استان کرمان به عنوان پهناورترین استان کشور، مساحتی بالغ بر ۱۸۳ هزارکیلومتر مربع معادل ۱۱ درصد از خاک ایران را میزبانی می کند. سرزمینی که به لحاظ تنوع تاریخی، فرهنگی و طبیعی، ایرانی کوچک است که ناشناخته مانده است. وجود آثار و نشانه های تاریخی و تمدنی فراوان از هزاره های ۹ و ۱۰ قبل از میلاد تا دوران معاصر، از استان کرمان ویترینی گرانبها ساخته است. در این بین شرایط آب و هوایی فضای دیگری را در این استان رقم می زند. وجود گودترین چاله داخلی ایران با ارتفاعی کمتر از یک هزار متر از سطح دریا تا قله های سر به فلک کشیده؛ از جمله قله هزار که بیش از ۴۵۰۰ متر ارتفاع دارد و سومین قله بلند کشور است، باعث شده که چهار فصل سال را همواره در پهنه استان کرمان شاهد باشیم. وجود هفت هزار اثر تاریخی شناخته شده، ۷۰۰ اثر ثبت ملی و هفت اثر ثبت جهانی، ۱۲ قله بالای چهار هزارمتر و ۸۶ قله بالای سه هزار متر، بازار سرتاسری کرمان (طولانی ترین بازار سرپوشیده جهان)، تمدن شش هزارساله «هلیل رود»، پارک ملی خبر و چندین منطقه حفاظت شده حیات وحش در کنار وجود پنج فرودگاه فعال، بزرگراه ها و جاده های دسترسی، مناطق تجاری و از همه مهم تر اراده بخش خصوصی و دولتی به عنوان مهم ترین حامی و پشتوانه، فضای مناسبی را در بیش از ۳۰ منطقه نمونه گردشگری استان که در سطوح مختلف بین المللی، ملی و استانی سطح بندی شده اند، فراهم آورده است. خوشبختانه در طول ۴۰ سال گذشته پیشرفت های قابل ملاحظه ای در حوزه های مختلف میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان صورت گرفته که بخش هایی از آن به صورت اجمالی بیان می شود.

 

حوزه میراث فرهنگی 

استان کرمان طی ۴۰ سال گذشته در حوزه میراث فرهنگی توانسته بیش از ۶۰۰ بنای تاریخی را در فهرست میراث ملی به ثبت برساند که ۵۴۶ اثر در زمره آثار غیرمنقول قرار می گیرند؛ این در حالی است که تعداد بناهای تاریخی ثبت شده در فهرست ملی قبل از انقلاب اسلامی ۶۹ مورد بوده است. در میان آثار ثبت شده از استان کرمان شاهد ثبت هفت اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو هستیم. شاید به جرات بتوان گفت شاخص ترین اثری که از کرمان در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده، ارگ بم بزرگ ترین مجموعه شهری خشتی جهان است که در حدود ۲۲۰۰ سال قدمت دارد. بعد از انقلاب شاهد فعال شدن ۷۰۰ کارگاه مرمتی بناهای تاریخی بودیم و تعداد موزه های استان کرمان نیز به ۲۰ موزه رسید که از آن جمله می توان به موزه دفاع مقدس که یکی از نتایج ماندگار و پدیده های منحصر به فرد کنگره بزرگداشت سرداران و هشت هزار شهید استان کرمان و سیستان و بلوچستان است، موزه سکه که ضرابخانه از بناهای مجموعه گنجعلی خان است و سکه های ادوار مختلف تاریخ از جمله اشکانیان، ساسانیان، عرب ساسانی، اموی، عباسی، گورکانی، تیموری، آل مظفر، آل مکرم، آق قویونلو، قراقویونلو، ایلخانی، صفوی، افشار، افاغنه، زندیه، قاجار، پهلوی و همچنین اسکناس هایی از قاجار و پهلوی در آن به معرض نمایش گذاشته، موزه شاه نعمت الله ولی، موزه هنرهای معاصر صنعتی، موزه زرتشتیان که در محل آتشکده واقع شده که در جشن تیرگان سال ۳۷۴۳ یزدگردی (۱۰/۴/۱۳۸۴) به طور رسمی توسط رئیس سازمان میراث فرهنگی وقت افتتاح شد، موزه شهید باهنر و موزه «جبلیه» اشاره کرد.

 

حوزه گردشگری

استان کرمان طی ۴۰ سال گذشته در حوزه گردشگری نیز فعالیت های متعددی انجام داده است؛ چنان که ۳۵ هتل در این استان احداث شده و بیش از ۵۰۰ شغل ایجاد کرده است. تعداد میهمان پذیرهای استان کرمان طی ۴۰ سال گذشته و بعد از انقلاب به ۳۰ واحد رسیده که توانسته برای ۱۵۳ نفر اشتغال ایجاد کند. تعداد پانسیون های این استان بعد از انقلاب اسلامی به سه واحد رسیده و در این میان شاهد احداث ۸۲ مجتمع بین راهی نیز بودیم که برای ۲۴۶ نفر اشتغال ایجاد کرده است. تعداد واحدهای پذیرایی و گردشگری استان کرمان نیز طی ۴۰ سال گذشته به ۴۶ واحد رسیده است. در حال حاضر شاهد فعالیت ۱۴۰ دفتر خدمات مسافرتی هستیم که برای ۴۶۰ نفر اشتغال ایجاد کرده است. این روزها نیز شاهد فعالیت ۳۰۹ واحد بوم گردی هستیم که همه این واحدها بعد از انقلاب ایجاد شده اند و توانسته برای ۹۲۷ نفر اشتغال ایجاد کند. تعداد راهنمایان تور استان کرمان نیز طی ۴۰ سال گذشته به ۳۸۰ نفر رسیده است.

 

حمام گنجعلی‌خان کرمان

حمام «گنجعلی‌خان» مجموعه‌ای از تلفیق هنر معماری و کاربرد مصالح گوناگون با فضایی متناسـب و مردم وار است. حمام اثری بدیع با کاشی‌کاری‌های زیبا، نقاشی ها، گچ‌‌بری ها، مقرنـس کاری ها و کاربندی‌هایی است که هر بیننده را به تحسین وا می دارد. حمام گنجعلی خان در سال ۱۰۰۵ ه. ق. ( دوره صفوی) به دستور گنجعلی خان، حاکم وقت کرمان و معماری سلطان محمد، معمار یزدی آغاز و در سال ۱۰۲۰ به پایان رسید. حمام تا حدود ۷۲سال پیش دایر بوده است، اما درحال حاضر نقش و کارکرد توریستی پیدا کرده و به موزه مردم شناسی تبدیل شده‌است.

 

راسته بازار بزرگ کرمان

این راسته بازار از میدان ارگ شروع و به خیابان میرزارضای‌‌ کرمانی ختم می‌شود. هربخش از بازار کرمان در زمان یکی از حکام و فرمانروایان این دیار ساخته شده‌است، بازار سرتاسری کرمان یکی از طولانی ترین راسته بازارهای ایران محسوب می‌شود، طول این راسته حدوداً ۱۲۰۰ متر اسـت و جهـت آن شرقی غربی است.

 

آتشکده کرمان

این معبد در خیابان «زریسف» (شهدا)، خیابان «میراز برزو آمیغی» قرار دارد و آخرین آتشکده کرمان به شمار می رود. آتشکده در باغ مصفایی واقع است که قبلا منزل مسکونی «جهانگیر اشیدری» بوده و با تغییراتی به صورت آتشکده درآمده اسـت. آتش موجود در این آتشکده براساس نظر موبدان زرتشتی، همان آتش چند هزار ساله‌ای اسـت که از هند به آتشکده محله شهر و از آنجا به این آتشکده، به روز سروش از ماه شهریور ۳۶۵۲ یزدگردی انتقال یافته‌است. قدمت این آتشکده بیش از ۹۰ سال اسـت (۱۳۸۷ خورشیدی مصادف با ۳۷۴۶ یزدگردی). در حال حاضر موزه زرتشتیان در این محل برقرار است.

 

باغ فتح‌آباد کرمان

این باغ که در روستایی در ۲۵ کیلومتری شهر کرمان قرار دارد و الگوی احداث باغ شاهزاده ماهان بوده، از آثار عصر قاجاریه و از یادگارهای «فضلعلی‌خان بیگلربیگی» است و به‌همین دلیل  آن را باغ بیگلربیگی می‌گویند. عبور آب فتـح آباد از میان این باغ، به آن صفا و طراوت خاصی می‌‌بخشیده است. این باغ در دولت تدبیر و امید به طور کامل احیا و بازسازی شده است.

 

باغ موزه هرندی کرمان

باغ هرندی و ساختمان آن از بناهای جالب توجه دوران اخیر است. بانی این باغ «عدل السلطان» است. این باغ که به مناسبت توقف تاریخی رضاخان در مسیر آخرین سفر تبعیدی‌‌اش اهمیت تاریخی یافته‌، امروزه به موزه باستان‌شناسی و موزه سازهای سنتی ایران تبدیل شده‌است. باغ هرندی حدود یکصد سال قدمت دارد.

 

آستانه شاه نعمت‌الله ولی ماهان

از آثار باشکوه، زیبا و بسیار دیدنی ایران می‌توان مزار شاه نعمـت‌الله ولی را نام برد. آستانه شاه نعمـت‌الله ولی، زیارتگاه اهل دل و میعادگاه شوریدگان وادی عشق، قریـب هفـت قرن قدمـت دارد. سنگ بنای هسته مرکزی این مجموعه را «احمدشاه دکنی» با ارسال وجوهی به ایران پی ریخـت. سال احداث بنا در کتیبه ورودی، ۸۴۰ ه.ق. ذکر شده ‌است. نام صحن‌های این بنا به‌ترتیـب از خیابان اصلی، صحن اتابکی، صحن وکیل‌الملکی، رواق مدیرالملکی، حرم، رواق شاه عباسی، صحن میرداماد و صحن حسینیه است.

شاه نعمـت‌الله عارف، ادیب و شاعر بزرگ قرن هشتم ه.ق. به سال ۷۳۱ در «کوهبنان» به دنیا آمد و به سال ۸۳۴ در کرمان درگذشت و بنا به خواست خود در ماهان به خاک سپرده شد.

 

  باغ شاهزاده ماهان(اثر ثبت جهانی)

باغ زیبا و مصفایی که با بیش از یک قرن قدمت و پیشینه تاریخی، در دامان کوه‌های سر به فلک کشیده هزار (تیگران) آرمیده و چشم و چراغ باغ‌های کنونی ایران به شمار می رود، به سال ۱۲۹۷ ه.ق. به وسیله «عبدالحمید میرزافرمانروا ناصرالدوله» شاهزاده قاجار بنا شد. این باغ دارای دو عمارت دو اشکوبه در قسمـت غرب و شرق اسـت و حوض ها و فواره‌های متعدد، این دو عمارت را به هم ارتباط می دهد. حمام کوچکی نیز درضلع جنوبی باغ وجود دارد که با برداشتی از حمام گنجعلی‌خان احداث شده‌است. درختان سربه فلک کشیده، داستان های بسیاری از روزگاران گذشته به یاد دارند. این باغ در سال۱۳۷۰ بازسازی شده و امروز  با عرضه خدمات و پذیرایی از میهمانان و ایران گردان و جهان گردان، یکی از جاذبه‌های ارزشمند و گرانبهای کرمان به شمار می رود. این اثر  در سال ۱۳۹۱ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

 

ارگ کهن راین

مهم‌ترین جاذبه تاریخی این دیار کهن، «ارگ راین» است. ارگ راین، بزرگ‌ترین بنای خشتی بعد از ارگ بم با مساحتی بیش از ۲۲ هزار متر مربع، نشسته بر تارک تاریخ، میراث ارزشمند و ثروت فرهنگی- تاریخی است که سالیانه میزبان هزاران گردشگر داخلی و خارجی است. این ارگ در جنوب غربی شهر کنونی راین و بر بلندای تپه ای قرار گرفته است. دور تا دور قلعه را حصاری در برگرفته که ارتفاع آن بیش از ۱۰ متر است. تنها ورودی قلعه از جبهه شرقی است که با سردر بزرگ و باشکوه به محوطه داخلی راه دارد. قلعه، عناصری چون بازار، مسجد، زورخانه و عامه‌نشین دارد.

 

بیابان لوت شهداد (اثرثبت جهانی)

از جمله جاذبه‌های طبیعی کرمان و کشور که عظمـت آن هرگز در باور ناآشنایان نمی‌‌گنجد، بیابان لوت شهداد است. بیابان های استان کرمان جذابیت‌های ویـژه‌ای دارند که آنها را در شمار مناطق شگفت‌انگیز توریستی قرار می‌دهد. از زیباترین بخش‌های بیابان که تماشای آن به یک رویا شباهت بیشتری دارد، دیدار از کلوت‌های منطقه شهداد اسـت. کلوت‌ها زیباترین عارضه طبیعی کلوخی دنیا و زیباترین و جذاب‌ترین پدیده‌ کویر به‌شمار می‌روند و در هیـچ یک از بیابان‌های دنیا نظیر ندارند. کلوت‌ها سر تا سر قسمت غربی بیابان لوت مرکزی را پوشانده و از دور به شهر بزرگی می‌‌ماند که ماه‌ها و سال‌ها، ده‌ها بنا و کارگر نسبـت به ساخت آن اقدام کرده‌‌اند. این شهر کلوخی در فاصله‌ی ۴۰ کیلومتری شرق و شمال‌شرق شهداد قرار گرفته و مساحـت آن بیش از ۱۱ هزار کیلومتر مربع است. این منطقه در سال ۱۳۹۵ به شماره ۱۵۰۵ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

 

باغ سنگی بلورد (سیرجان)

این باغ سنگی در فاصله ۴۵ کیلومتری جنوب‌شرقی سیرجان قرار دارد و به دسـت فردی ناشنوا به نام «درویش‌خان گنگ اسفندیارپور» که به کشاورزی اشتغال داشته، ساخته شده‌است. این باغ در حقیقت یادگار گلستانی است که وی روزگای از دسـت داده و به خیال خودش بوستانی از سنگ و چوب را به این منظور ساخته است، با این اندیشه که دیگر ظلم باغ سنگی او را نمی‌گیرد. درویش‌خان فروردین ماه ۱۳۸۶ دار فانی را وداع گفت و اکنون در باغش به خاک سپرده شده‌است.

 

روستای دستکند میمند( اثرثبت جهانی)

روستای تاریخی «میمند» با قدمتی چند هزار ساله در ۳۶ کیلومتری شمال شرق شهرستان شهربابک واقع شده است. مجموعه ای با ۴۰۰ واحد مسکونی دستکند به نام «کیجه» که در مجموع بیش از ۲۰۰۰ اتاق را شامل می‌شود و همچنین دارای مسجد، حسینیه، حمام قدیمی و مدرسه است که همگی در دل کوه کنده شده‌اند و اقامتگاه زمستانی مردم کوچ نشینی اسـت که فصل بهار در مجموعه‌های مسکونی در دشت به دامداری و تابستان را در آبادی‌های سرسبز اطراف به باغداری می پردازند. فصل‌های مناسب بازدید از روستا، بهار و تابستان است، ولی زمستان‌های زیبای میمند نیز جذابیـت خاص خود را دارد. این روستا در سال ۱۳۹۴ به شماره ۱۴۲۳ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

 

 خانه حاج‌آقا علی (رفسنجان)

بزرگ‌ترین و زیباترین‌خانه خشتی جهان با هفـت هزار متر مربع زیربنا در شهر رفسنجان واقع شده که در بخش‌های مختلـف آن ظرافتی از سبک معماری خاص خود به چشم می خورد. طراحی بی‌نظیر بنا، تالارها و اتاق‌های طراحی شده، دیدنی و جذاب است که هر یک در فصل خاصی مورد استفاده قرار می گرفته اند. گـچ‌بری‌های زیبا و تماشایی، طاق نماهای باشکوه، کلاه فرنگی و آجرنماهای حیاط همه و همه دیدنی است. تزئینات داخلی حیاط را طرح‌هایی از گل و گلدان و درخت تشکیل می‌دهند که در نوع خود کم‌نظیرند. این مجموعه مشتمل بر هشت قسمت است که متعلق به اوایل قاجار است.

روستای گیسک(زرند)

روستای «گیسک» زرند که در فاصله ۱۰ کیلومتری شمال شهر و در محور زرند – راور واقع شده، یکی از بی‌نظیرترین مجموعه‌های دیدنی شمال استان کرمان است. قرار گرفتن در دامنه کوه، داشتن چشم اندازهای زیبا و طبیعی بکر، شکل استقرار روستا، طریقه رنگ بندی ها، وجود بازارچه‌های زیرزمینی، تالارها، معماری قدیم و منحصر به فرد، آمار مربوط به زلزله سال ۱۳۵۶ که تاکنون دسـت نخورده باقی مانده، خالی بودن روستا از سکنه، سابقه کتابت قرآن از ۵۰۰ سال پیش و… این روستا را به تنها اکوموزه‌ روستایی در استان کرمان تبدیل کرده است.

 

ارگ تاریخی بم (اثر ثبت جهانی)

میراث جهانی بم و منظر فرهنگی آن، در فلات مرکزی ایران، در استان کرمان و در شهر بم واقع شده است. با استناد به بررسی های اخیر باستان شناسی، سابقه سکونت در بم و اطراف آن به هزاره ششم پیش از میلاد بر می گردد. این شهر در فاصله تقریبی ۲۰۰ کیلومتری جنوب شرق کرمان واقع شده است.

از سال ۱۲۱۹ خورشیدی ساخت شهر جدید بم در جنوب شهر کهنه (ارگ) آغاز می شود. پس از خروج مردم، ارتش تا سال ۱۳۰۹ خورشیدی در بخش هایی از ارگ به ویژه حاکم نشین مستقر می شود، تا اینکه در سال ۱۳۴۵ خورشیدی با شماره ۵۱۹ در فهرست میراث ملی به ثبت می رسد و در سال ۱۳۵۰ خورشیدی، تحت حفاظت سازمان ملی حفاظت آثار باستانی قرار می گیرد. سرانجام در تاریخ پنجم دی ماه ۱۳۸۲ارگ بم بر اثر زمین لرزه، ویران و دچار آسیب می شود. در سایه این رخداد ناگوار، توجه جامعه جهانی به این اثر ارزشمند بیش از پیش جلب شد. سرانجام نیز به سبب دارا بودن ارزش های برجسته جهانی، در سال ۱۳۸۳ خورشیدی در نشست بیست و هشتم سوشو چین به شماره ۱۲۰۸ به طور همزمان در فهرست « میراث جهانی» و «میراث جهانی در خطر» به ثبت رسید.

 

محوطه باستانی شهر قدیم جیرفت (شهردقیانوس)

در فاصله پنج کیلومتری شهر جیرفـت (جاده جیرفت – بلوک) یکی از شهرهای آباد ایران تا قرن هفتم هجری واقع شده که تا اواخر دوره سلجوقیان از شهرهای آباد و معمور ایران بوده است. طی چند فصل کاوش‌های باستان‌شناسی در منطقه بقایای چند منزل مسکونی و حمام شهر نمایان شده‌است.

 

تپه‌های کنار صندل جیرفت

براساس نتایـج حاصله از چندین فصل کاوش علمی باستان‌شناسی در تپه‌های کنار صندل جیرفـت، تپه کنار صندل جنوبی بقایای یک قلعه است که در مرکز شهر دنیای باستان احداث شده‌است و طی کاوش ها بخشی از حصار و فضاهای معماری مسکونی شهرنشینی آشکار شد. تپه کنار صندل شمالی را می‌‌توان بقایای یک بنای عظیم و باشکوه مذهبی برشمرد که به لحاظ ابعاد و اندازه بسی بزرگ‌تر از زیگورات‌های شناخته شده در میان رودان و ایران است. این سازه باشکوه که دو سکوی عظیم آن آشکار شده‌ به احتمال قریب به یقین در سه طبقه و با میلیون ها قطعه خشت برپا شده‌است. کشف یک کتیبه شاهی متعلق به اواسط هزاره سوم پ.م.  از درون دژ، دیدگاه های پیشین در باستان‌شناسی (جنوب‌شرقی ایران، در زمان هخامنشیان به دوران تاریخی گام نهاد) را دگرگون می سازد. بی‌‌تردیدکاوش‌های آینده باستان‌شناسی در حوزه هلیل رود نکات ناشناخته بسیاری از این تمدن کهن بشری را آشکار خواهدساخت.

حوزه صنایع دستی

در حال حاضر تعداد رشته های فعال صنایع دستی استان کرمان به ۶۰ مورد می رسد و تعداد صنعتگران صنایع دستی استان کرمان بعد از انقلاب اسلامی و طی ۴۰ سال گذشته به ۹۰ هزار نفر رسیده و تعداد بیمه شدگان صنایع دستی این استان نیز از سال ۱۳۸۸ تاکنون به ۱۱٫۹۹۲ نفر رسیده است. از جمله صنایع دستی استان کرمان می توان به مسگری، قالی بافی، شال بافی، عریض دوزی، حصیربافی، گلیم بافی، ترمه بافی، قلم زنی و معرق چوب اشاره کرد.

 

*عکسهای بیشتر، چاپ شده در نشریه

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است