کرمانشاه؛ نگین غربی

کتیبه ای جهانی از ایرانیان باستان

 

منطقه کرمانشاه به واسطه هم جواری با دولت «آشور»، پیوسته در معرض تهاجم دولت مقتدر آشور بود و شاهانی چون «تیکلات پلیسر» و «شلمانصر سوم»، بارها به محدوده کرمانشاه لشکرکشی کرده اند. در کتیبه های به جا مانده از آشوریان از سرزمین های «پارسوا»، «زکروتی»، «مادی ها» و سرزمین «نیشانی» نام برده شده است؛ نیشانی سرزمینی است که به اطراف کرمانشاه و ماهیدشت کنونی اطلاق می شد و به واسطه مراتع معروف خود برای پرورش و نگهداری اسب شهره بود. در سالنامه های آشوری از شهری به نام «الی پی» نام برده شده که مورخان آن را بین کرمانشاه و همدان تشخیص داده اند و برخی دیگر از مورخان آن را در محل فعلی کرمانشاه معرفی کرده اند.

شواهد و مدارک باستان شناختی نشان می دهد این منطقه از اولین زیستگاه های انسان اولیه به شمار می رفته و یکی از مراکز مهم جمعیتی در زاگرس میانی محسوب می شد. انسان های پیش از تاریخ «گنج دره» جزء نخستین انسان هایی هستند که در ایران سفالگری را اختراع کرده و روی به فعالیت های صنعتی آورده اند.

در هزاره چهارم پیش از میلاد استان کرمانشاه یکی از مراکز مهم تجاری و بازرگانی بوده و بازرگانان آن با بازرگانان شوشی و بین النهرینی به دادوستد و مبادله کالا مبادرت می ورزیدند. حضور بازارهایی در «گودین» کنگاور و «چغاگاوانه» اسلام آباد از آن دوره شاهدی بر این مدعاست. استان کرمانشاه در دوره ساسانی بیش از هر دوره دیگری از اعتبار و رونق خاصی برخوردار بود و شاهد آثاری مانند بیستون و طاق بستان هستیم. البته دوره اسلامی نیز آثاری مانند «مسجد عبدالله بن عمر» در «ریجاب» به عنوان یکی از قدیمی ترین مساجد صدر اسلام در کرمانشاه است.

البته فعالیت های میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کرمانشاه با شکل گیری سازمان متولی این امر بیش از گذشته درخشید؛ چنان که تاکنون شاهد ثبت ۲۱۲۰ اثر تاریخی، ۴۷ اثر معنوی و ۲۹ اثر طبیعی در این استان بودیم. این در حالی است که تاکنون ۴۲۰۰ اثر نیز شناسایی شده است.

در میان آثار ثبت شده در فهرست میراث ملی، ۲۰۵۴ اثر بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و طی ۴۰ سال گذشته ثبت شده اند که از آن جمله می توان به گوردخمه های اسحاق وند اشاره کرد.

پس از انقلاب اسلامی شاهد ثبت ۲۹ مورد از آثار طبیعی در استان کرمانشاه بودیم. در عین حال تعداد ۳۲ مورد از آثار معنوی استان نیز پس از انقلاب اسلامی ثبت شده اند.

کتیبه جهانی بیستون که در محوطه تاریخی بیستون در شهر بیستون در ۳۰ کیلومتری شهر کرمانشاه در پای کوهی معروف به همین نام و در مسیر شهر کرمانشاه به همدان واقع شده نیز تنها اثر این استان است که در سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۶ میلادی) در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

استان کرمانشاه طی ۴۰ سال گذشته در حوزه تملک بناهای تاریخی و آزادسازی حرایم محوطه های تاریخی نیز فعال بود؛ چنان که ۵۵ پلاک ثبتی را تملک کرد.

در حوزه مرمت و بازسازی آثار و ابنیه تاریخی با وجود همه کاستی های اعتباری و کمبود منابع و همچنین گستردگی و تعدد آثار فاخر تاریخی در استان کرمانشاه اقدامات بسیار ارزشمندی در طول چهار دهه اخیر انقلاب شکوهمند اسلامی توسط اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شکل گرفته است که با پیش از انقلاب اسلامی به لحاظ حجم کاری و گستردگی موضوعی قابل قیاس نیست.

در این میان شاهد مرمت بازار تاریخی کرمانشاه هستیم. مرمت بازار تاریخی شهر کرمانشاه به عنوان یکی از شاخص ترین اقدامات این سازمان بعد از انقلاب اسلامی از سال ۱۳۷۴ شروع شده که تا سال ۱۳۹۷ بیش از ۳۲ هزار مترمربع بازسازی و مرمت شده است. این در حالی است که پیش از انقلاب اسلامی اقدامی در این زمینه در شهر کرمانشاه صورت نگرفت. مرمت سراهای موجود در بازار کرمانشاه شامل سرای وکیل الدوله، سرای طاهری و سرای عمادالدوله است.

 

مرمت بناهای تاریخی

استان کرمانشاه در حوزه مرمت بناهای تاریخی نیز فعال بوده؛ چنان که مرمت خانه یزدی، مرمت خانه سوری (در حال حاضر به عنوان رستوران سنتی مورد بهره برداری قرار گرفته است)، مرمت خانه حاج آخوند، مرمت خانه رنده کش، مرمت خانه فیض مهدوی، مرمت بیش از ۲۵ مورد خانه تاریخی دیگر که مالک خصوصی داشته و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده اند، مرمت کلیسای «پنتی کاستی»، مرمت کلیسای قلب مسیح، مرمت دو بقعه متبرکه، مرمت هفت پل تاریخی، مرمت پنج مقبره تاریخی و مرمت هتل بیستون را طی ۴۰ سال گذشته انجام داده است. از دیگر فعالیت های اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کرمانشاه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی می توان به مرمت کاروانسرای قصرشیرین اشاره کرد که پس از تخریب کامل در زمان جنگ تحمیلی به صورت کامل بازسازی شد. همچنین شاهد مرمت کاروانسرای ماهیدشت بودیم که طی سال های پس از انقلاب مرمت و بازسازی صورت گرفته و هم اکنون به عنوان مجتمع خدمات پذیرایی از آن بهره برداری می شود. در عین حال کاروانسرای بیستون که پس از انقلاب به عنوان مرکز بازپروری استفاده می شد، پس از تحویل به سازمان میراث فرهنگی اقدام به مرمت کامل آن شد و هم اکنون به عنوان هتل پنج ستاره لاله بیستون مورد بهره برداری قرار گرفته است.

مرمت حمام هایی مانند حمام حاج شهبازخان (واگذاری به یونیدو برای راه اندازی مرکز خلاقیت های صنایع دستی)، حمام نظام (احیای بنا به عنوان حمام سنتی)، حمام های تاریخی شهرستان «سنقر» از جمله فعالیت هایی است که استان کرمانشاه در حوزه مرمت حمام های تاریخی انجام داده است؛ این در حالی است که پیش از انقلاب اسلامی اقدامی در این خصوص شکل نگرفته است.

مرمت بافت های تاریخی مانند شهر سنقر با وسعت ۱۳۰۰ مترمربع و شهر کرمانشاه که جداره های باارزش و محله و گذر جلوخان آن مرمت شد نیز طی ۴۰ سال گذشته انجام شده است.

در حوزه مرمت مساجد نیز شاهد مرمت ۱۵ باب مسجد تاریخی در سال ۱۳۹۱-۱۳۹۰ و مرمت و بازسازی کامل مسجد عبدالله بن عمر در ریجاب پس از انقلاب اسلامی بودیم.

همچنین پس از انقلاب اسلامی ۱۲۵۰ مورد اشیای تاریخی مرمت شدند. در عین حال شاهد ۴۲ مورد کاوش باستان شناسی بودیم که از آن جمله می توان به کاوش تپه خیبر روانسر اشاره کرد.

۹۳ مورد از آثار تاریخی کرمانشاه بعد از انقلاب اسلامی تعیین حریم شدند و شاهد احداث و راه اندازی ۲۶ موزه بودیم. البته از میان موزه های احداث شده ۱۴ مورد به اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کرمانشاه وابسته است، ۱۰ مورد به سایر ارگان ها و دو مورد نیز از جمله موزه های خصوصی استان به شمار می رود.

بیستون و طاق بستان، معبد آناهیتا

استان کرمانشاه طی سال های بعد از پیروزی انقلاب فعالیت های متعددی در بیستون انجام داده که از آن جمله می توان به ثبت کتیبه بیستون در فهرست میراث جهانی، آزادسازی بخش زیادی از عرصه محوطه تاریخی، مرمت و بازسازی پل های تاریخی ساسانی و صفوی، مرمت کاروانسرای ایلخانی، ساماندهی محوطه و دریاچه و مسیرهای دسترسی، نورپردازی مجموعه و ساماندهی سوله های ورودی جهت تبدیل به مجتمع ورودی و سالن های معرفی و آموزشی اشاره کرد.

این فعالیت ها در طاق بستان نیز ادامه داشت؛ چنان که شاهد ساماندهی مجموعه و حذف الحاقات، تملک تعدادی از رستوران های مقابل طاق ها برای آزادسازی فضای محوطه و فراهم کردن شرایط ثبت در فهرست جهانی، پایین بردن سطح محوطه بر اساس اسناد و مدارک تاریخی در راستای برنامه ثبت جهانی مجموعه، نجات بخشی طاق ها از خطر رطوبت، ساماندهی ورودی مجموعه، احداث گیت ورودی، سالن نمایش، کافی شاپ، فروشگاه صنایع دستی و ساماندهی فضاهای تملک شده پایین دست بودیم.

معبد آناهیتا نیز از دیگر محوطه های تاریخی کرمانشاه است که در حوزه میراث فرهنگی مورد توجه قرار گرفته است؛ چنان که شاهد آزادسازی بخش های جنوبی، غربی، شمالی و شمال شرقی از بناهای مسکونی ساخته شده روی عرصه معبد، حفاری باستان شناسی، پی گردی و خواناسازی پلان های مجموعه، مرمت و ساماندهی شامل وصالی قطعات سنگی شکسته شده پس از مطالعات لازم، مرمت و بازسازی راه پله های سنگی شمال غربی و دیواره های سنگی مجموعه، تکمیل مطالعات باستان شناسی مجموعه، تملک مدرسه احداثی در عرصه محوطه و استفاده از آن به عنوان ساختمان اداره شهرستان و موزه مردم شناسی و احداث ساختمان ورودی مجموعه معبد شامل بلیت فروشی، سالن نمایش و … بودیم.

در محور ساسانی نیز پنج فصل کاوش و مرمت و استحکام بخشی در عمارت خسرو انجام شد و شاهد مرمت بخش هایی از کانال ساسانی (نهر شاه گدار)، آواربرداری، گمانه زنی و مرمت بنای «زیج منیژه» در روستای «پاتاق» و استحکام بخشی و دفع خطر در مجموعه قلعه یزدگرد و ادامه کاوش های باستان شناسی پیش از انقلاب بودیم.

در پایگاه «اورامانات» نیز پایگاه حریم منظری و طبیعی اورامانات در سال ۱۳۹۶ به منظور ساماندهی بافت های باارزش روستایی و فراهم کردن شرایط ثبت جهانی منطقه ایجاد شد.

صنایع دستی

استان کرمانشاه در حوزه صنایع دستی نیز فعالیت های چشم گیری داشت؛ چنان که در حال حاضر شاهد فعالیت ۶۰ رشته صنایع دستی در استان هستیم و ۷۷۸,۱۱ مورد مجوز صنایع دستی صادر شده است. در عین حال ۷۹۸ نفر نیز بیمه شده اند.

گردشگری

در حال حاضر در استان کرمانشاه ۲۸ واحد هتل فعال است که هفت واحد قبل از سال ۱۳۵۷ ساخته شده اند. در عین حال شاهد فعالیت ۱۹ واحد میهمان پذیر هستیم که ۱۲ واحد آن قبل از انقلاب ساخته شده اند. تعداد واحدهای پذیرایی بین راهی استان کرمانشاه نیز ۲۱ واحد است و شش سفره خانه سنتی نیز فعال هستند که بعد از انقلاب اسلامی ساخته شدند.

فعالیت ۱۲ مجتمع تفریحی و گردشگری، ۲۰ اقامتگاه بوم گردی و ۷۴ دفتر خدمات مسافرتی که همگی بعد از انقلاب فعال شده اند نیز از دیگر فعالیت های بخش گردشگری استان کرمانشاه است.

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است