گزیده‌ای از تمدن اورارتو در موزه ملی ایران

ارمنستان  و ایران؛ خاطره یک سرزمین

۲۶ مهرماه امسال، سومین نمایشگاه از آثار خارجی در موزه ملی ایران گشایش یافت. نمایشگاهی که بعد از نمایش استوانه کوروش از انگلستان و پنه‌لوپه‌ها از ایتالیا، مفهوم واقعی نمایشگاه میهمان را القا می‌کرد. بدین ترتیب گزیده‌ای از یافته‌های باستان‌شناختی موزه تاریخ ارمنستان که تعداد آنها به ۱۰۳ شیء می‌رسید، در کنار ۲۰۰ قلم شیء از آثار تمدن «اورارتو» ایران تحت عنوان نمایشگاه «ارمنستان و ایران؛ خاطره یک سرزمین» در سالن نمایش موقت موزه دوران اسلامی به نمایش درآمد.

وارد طبقه همکف موزه دوران اسلامی که شوید، پوستر بزرگ نمایشگاه را خواهید دید. آثار در سالن دست راست به نمایش درآمده‌اند. باید کیف و وسایل‌تان را تحویل دهید و آسوده‌خاطر به دیدن آثار بروید.

نمایشگاه از چهار گالری دوره مفرغ و اوایل دوره آهن، شکوه پادشاهی اورارتو، اورارتو و دوره پسااورارتو و همین‌طور میراث جهانی کلیساهای ایران تشکیل شده است و علاوه بر بروشورهایی که به سه زبان فارسی، ارمنی و انگلیسی منتشر شده‌اند، می‌توان با نصب اپلیکیشن بارکدخوان روی گوشی موبایل، اطلاعات مورد نیاز درباره نمایشگاه و اشیا را نیز به دست آورد. این نخستین بار است که نمایشگاهی در موزه ملی ایران به سیستم اطلاع‌رسانی دیجیتال صوتی مجهز شده است.

از آثار شاخص به نمایش درآمده در این نمایشگاه می‌توان به جام سیمین آئینی «کاراشام» از سده ۲۱-۲۲ پیش از میلاد، گردنبند زرین «آرمایر» از سده پنجم و ششم پیش از میلاد، لوح گلی با خط میخی اورارتویی قرن هفتم پیش از میلاد، قطعه زرین تزیینی «لوری‌برد» از قرن هفتم پیش از میلاد، تکوک‌های سفالی از سده‌های هفتم و هشتم پیش از میلاد و بسیاری اشیای دیگر اشاره کرد که همگی توجه مخاطب را برای لحظاتی به خود جلب می‌کردند. همین‌طور در گالری آخر که گالری کلیساهای جهانی ایران بود، تصاویر و نقشه‌هایی از کلیساهای آذربایجان ایران که در فهرست یونسکو جهانی شده‌اند، به نمایش گذاشته شده است. آثار اورارتویی ارمنستان تشابه زیادی با آثار تاریخی ایران دارد و برایتان زیاد غریبه نیست. حتی در برخی از اشیا باید حتما زیرنوشت را خواند تا متوجه شد که این اثر به ایران تعلق دارد یا ارمنستان و شاید همین تشابه فرهنگی باشد که پسوند نمایشگاه تاکید کرده است؛ «خاطره یک سرزمین».

درباره اورارتو

در انجیل از اورارتوها با نام پادشاهی «آراراتیان» یاد شده است. حکومت اورارتو با متحد کردن دولت‌ها و فرمانروایی‌های شهرهای کوچکی پایه‌گذاری شد که تا آن زمان در حوضه دریاچه «وان» و سلسله جبال «توروس» ارمنستان شکل گرفته بود و سرزمین اورارتوها «بیاینیلی» نام داشت. نخستین پادشاه اورارتو که در ۸۴۰-۸۶۰ پیش از میلاد زندگی می‌کرد، «آرامه» نام داشت. جانشین او «ساردوی» اول، فرزند «لوتیبری» خود را پادشاه کبیر، شاه مقتدر، شاه جهان و شاه کشور «نائیری» نامید. در نتیجه اصلاحات دوران پادشاهی «ایشپوئینی» و سپس «منوا» پادشاهی وان به فرمانروایی بزرگ و در زمان «آرگیشتی» اول و «ساردوی» دوم به قدرت سیاسی مقتدری تبدیل شد. اورارتویی‌ها با شکست دادن فرمانروایان متحد قوم «اتیونی» در شمال و آشوریان در جنوب موفق شدند تمامی فلات ارمنستان را متحد کنند و راه‌های ارتباطی اصلی را تحت تسلط خود درآورند. اورارتو رهبری گروه متحد را علیه آشوریان برعهده داشت، اما متحدان او در سال ۷۴۳ پیش از میلاد، شکست خوردند و کشور آشور اقتدار خود را در آسیا دوباره به دست آورد. در سال ۷۱۴ پیش از میلاد، «کیمیری»‌ها از شمال و آشوریان از جنوب بر اورارتو تاختند و پادشاهی اورارتو با وجود شکست‌هایی که متحمل شد، یک و نیم قرن دیگر نیز به حیات خود ادامه داد تا اینکه سرانجام در سال ۵۸۵ پیش از میلاد، بر اثر ضعف ناشی از مبارزات طولانی علیه مادها، بابلی‌ها و سکاها فرو پاشید و مدتی بعد از فروپاشی پادشاهی اورارتو، در همان محدوده پادشاهی «یرواندونی»‌های ارمنی تاسیس شد.

محوطه‌های اورارتویی در ارمنستان «آرماویر»، «اربونی»، «گارمیربلور»، «داووش»، «لوری‌برد»، «هرازدان»، «اوشاکان»، «دوین» و محوطه‌های اورارتویی در ایران محوطه‌های «حسنلو»، «بسطام»، «قلاتگاه»، «کردلرتپه» و «سلماس» هستند که همگی در آذربایجان غربی قرار دارند.

همچنین در حاشیه این نمایشگاه نشست‌های تخصصی در هفت پنل مختلف و در زمان‌های متفاوت برگزار می‌شود. هشتم آبان نشست «اورارتو و هخامنشیان و جغرافیای تاریخی اورارتوها»، ۲۲ آبان نشست «دوره‌ مفرغ در شمال غرب ایران و ارمنستان» و اول آذر شب فرهنگ ارمنستان در موزه ملی ایران برگزار شد، ۲۰ آذر نیز نشست تخصصی «باستان‌شناسی دوره مفرغ و اورارتوها در ارمنستان» و چهارم دی نشست «کتیبه‌های اورارتویی در ایران» برگزار می‌شود.

نمایشگاه «ارمنستان و ایران؛ خاطره یک سرزمین» تا ۲۷ دی‌ماه دایر است و بازدید از آن برای همه رایگان است.

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است