کویر لوت میراث زمین‌شناختی ایران زمین

 

جاذبه ای که اروپایی ها دنبال آن هستند

امیر اثنی عشری، عضو هیات علمی زمین‌شناسی دانشگاه پیام نور

 

زمین‌گردشگری (ژئوتوریسم) به زبان ساده عبارت است از گردشگری بر پایه مباحث زمین‌شناسی. ژئوتوریسم از دو واژه «ژئو» به معنای زمین‌شناسی و علوم وابسته به آن و «توریسم» به معنای گردشگری ساخته شده است. بنابراین شاخه‌ای از علم گردشگری است که به بررسی و شناخت پدیده‌های زمین‌شناسی می‌پردازد. چنین پدید‌ه‌های زمین‌شناسی علاوه بر اینکه برای زمین‌شناسان باارزش‌اند، برای سایر افراد غیرمتخصص نیز از بعد گردشگری بااهمیت هستند. بسیاری از پدیده‌های زمین‌شناسی ارزشمند در قالب اصطلاح میراث زمین‌شناختی (Geoheritage) معرفی می‌شوند. میراث زمین‌شناختی پدیده‌های ارزشمند زمین‌شناسی هستند که قطعا برای زمین‌شناسان از بعد علمی، آموزشی، فرهنگی یا گردشگری بسیار باارزش هستند، ولی بعضا ممکن است برای مردم عادی نیز از بعد گردشگری بااهمیت باشند.

یکی از میراث‌ زمین‌شناختی ایران کویر لوت است که پدیده‌های زمین‌شناسی متفاوتی را در دل خود جای داده و به‌دلیل جاذبه‌هایی که دارد، علاوه بر زمین‌شناسان، بسیاری از گردشگران غیرمتخصص را نیز جذب خود کرده است. کویر لوت که به دشت لوت نیز معروف است، چشم‌اندازی بسیار زیبا از بخش مرکزی ایران است که زیبایی‌های آن از جنبه‌های مختلف ستودنی است. این صحرای بسیار خشک یکی از داغترین و خشکترین مکانهای روی سیاره زمین است. بازدید از این کویر خشک باعث آشنایی با منظره‌های بسیار شگفت‌انگیز و متفاوت آن می‌شود.

 

لوت، داغترین جای دنیا

واژه «لوت» ریشه عربی داشته و از «لوط» پیامبر گرفته شده است. این واژه که ریشه تاریخی دارد، در قرآن نیز به آن اشاره شده و مربوط به پیامبری است که از طرف خداوند و برای هدایت مردم به شهرهای «سدوم» و «گمورا» در کنار رود اردن فرستاده شده است.

در سال ۲۰۱۶ عکاس خبری معروف «مارک استراتون» از طریق مجله «نشنال جئوگرافیک» به معرفی نخستین گروه ماجراجویی پرداخت که با پای پیاده کویر لوت را طی کردند و از این طریق کویر لوت بیشتر به جهانیان معرفی شد. چنین ادعا می‌شود که «مارکو پولو»، جهانگرد ایتالیایی در سال ۱۲۷۱ و «ویلفرد تسیجر»، سفرنامه‌نویس بریتانیایی، در سال ۱۹۶۴ از کویر لوت دیدن کرده‌اند.

بر اساس داده‌های ماهواره‌ای که در سال ۲۰۰۵ توسط ماهواره‌های ناسا (سازمان هوانوردی و فضایی آمریکا) از دمای سطح زمین به ثبت رسیده است، کویر لوت با ثبت دمای ۷/۷۰ درجه سانتیگراد به‌عنوان داغ‌ترین نقطه روی زمین معرفی شده است. از آن زمان به بعد نیز چندین‌بار در طول سال این رکورد برای کویر لوت به ثبت رسیده است. بنابراین با بازدید از کویر لوت به داغ‌ترین نقطه زمین قدم نهاده‌اید.

اما گرمای بسیار زیاد این کویر تنها چیزی نیست که آنرا متفاوت کرده باشد؛ کویر لوت به‌دلیل محیط کویری بی‌نظیری که دارد، به‌عنوان یک میراث ارزشمند زمین‌شناختی توسط یونسکو به ثبت رسیده است. یونسکو جاذبه‌های این بخش از ایران را چنین توصیف می‌کند: «در فاصله ماههای ژوئن تا اکتبر این منطقه تحت تاثیر بادهای شدیدی قرار می‌گیرد که به فرسایش بادی و جابه‌جایی رسوبات در مقیاس بسیار گسترده در آن منجر شده و برآمدگیهای موجی‌شکل وسیعی را در منطقه ایجاد می‌کند. همچنین سنگزارها و تپه‌های ماسه‌ای بسیار گسترده‌ای در این بیابان دیده می‌شود. این کویر یک منطقه استثنایی به‌شمار می‌آید؛ چرا که فرایندهای زمین‌شناسی هم‌اینک در آن در جریان بوده و به‌راحتی قابل مشاهده‌اند».

مسیر باستانی تحت عنوان جاده ابریشم از این کویر می‌گذرد؛ بنابراین گروههای گردشگری که به این منطقه وارد می‌شوند، قادرند از این مسیر نیز بازدید کنند. شهر بم که در این مسیر واقع شده، محل تقاطع مسیرهای تجاری بسیار مهمی است که در حدفاصل قرون ۷ تا ۱۱ میلادی پل ارتباطی شرق و غرب بوده است.

کویر لوت یکی از مناطق کره زمین است که احتمال پیدا کردن شهاب‌سنگ در آن بسیار زیاد است. دلیل آن نیز آب‌وهوای بسیار خشک آن است. آب‌وهوای خشک مانع هوازدگی و از بین رفتن شهاب‌سنگ‌ها شده و همین امر باعث شده تا به مرور زمان تمرکز آنها در این ناحیه بالا رود. تاکنون نیز مجموعه‌ای تحت عنوان دره شهاب‌سنگ‌ها (Valley of Meteorites) در فاصله حدود یکصد کیلومتری روستای «ده سلم» کشف شده است. در سال ۲۰۱۳ شهاب‌سنگی با سن حدود پنج میلیارد سال و با وزن ۱۷ کیلوگرم از این بخش کشف شد.

در بخش مرکزی لوت دشتهای مسطحی هستند که محل تجمع آب شور بوده و بر اثر تبخیر بسیار بالایی که در این ناحیه حاکم است، باعث شکلگیری اشکالی بسیار زیبا در سطح آن شده‌اند.

اسکان در دل کویر، شب‌هنگام و در زیر ستارگان در بین پدیده‌های فوق‌العاده زمین‌شناسی، این حس را به انسان القا می‌کند که جزء بسیار کوچکی از این عالم هستی بسیار بزرگ است. بنابراین با توضیحاتی که ارائه شد، بازدید از این منطقه بسیار دیدنی توصیه می‌شود.

 

کی برویم؟

بازدید در فصل تابستان پیشنهاد نمی‌شود، اما زمستان و بهار فصلهای مناسبی برای بازدید هستند؛ به‌طوری که در این فصول دمای این ناحیه در شب‌هنگام به زیر صفر درجه هم می‌رسد. همچنین شهر کرمان که یکی از قدیمی‌ترین شهرهای ایران است، در مجاورت کویر لوت واقع شده است؛ بنابراین بازدید از این شهر تاریخی نیز در کنار بازدید از کویر لوت پیشنهاد می‌شود.

 

*عکسهای ببشتر، چاپ شده در نشریه

 

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است